"Ҡабаттан йәнләнгән фотоһүрәттәр" проектының маҡсаты - кинорежиссер Булат Йоcоповтың "Беренсе Республика" тарихи нәфис фильмы геройҙары менән таныштырыу. Фотоларҙың тәүгеһендә - тарихи шәхес үҙе булһа, икенсеһен фильмдың костюмдар буйынса рәссамы Әлиә Байрамғолова кино төшөрөү майҙансығында яһаны. Сираттағы геройыбыҙ - башҡорт театры титандарының береһе. 20 йылға яҡын башҡорт сәхнәһе унан башҡа Дездемонаны белмәй, бындай осраҡ башҡа бер артистың тормошонда ла булмағандыр, моғайын.

Зәйтүнә Ислам ҡыҙы Бикбулатова (актриса Рушанна Бабич уйнай). 1928 йылда сәнғәт техникумы студенты Зәйтүнә Бикбулатова "Башҡорт туйы" спектаклендә уйнай. Был ваҡытта башҡорт театрының яңы аяҡҡа баҫып килгән мәле була. Техникумдың тәүге сығарылышы йәш республикаға билдәле сәнғәт эшмәкәрҙәрен бүләк итәсәген бер кемдең уйына ла килмәй әле. СССР-ҙың буласаҡ халыҡ артисы Зәйтүнә Бикбулатова хеҙмәт биографияһын Өфөнөң "Октябрьский натиск" нәшриәтендә башлай. Бер юлы Калинин исемендәге клубта драма сәнғәтен яратыусылар түңәрәгендә шөғөлләнә. Ҡыҙҙың актерлыҡ һәләтенә шунда уҡ иғтибар итәләр һәм ул 1926 йылда Башҡорт сәнғәт техникумына, Вәлиулла Мортазин класына уҡырға инә. Техникумды тамамлағас, үҙенең уҡытыусыһы, режиссер Мәкәрим Мәһәҙиевҡа кейәүгә сыға. 1931 йылда уларҙың улы Лир донъяға килә.



Йәш актрисаның ижади биографияһы иһә ҙур уңыштарҙан башлана. Д. Юлтыйҙың "Ҡарағол", А. Таһировтың "Алатау", А. Островскийҙың "Ғәйепһеҙ ғәйеплеләр", Ф. Шиллерҙың "Мәкерлек һәм мөхәббәт", А. Пушкиндың "Борис Годунов" спектаклендәге ролдәре уға дан алып килә. 1930 йылда СССР-ҙың сәнғәт олимпиадаһында баш ҡала тәнҡитселәре уны йәш Ермолова менән сағыштыра.
Ун йылға тулмаған бәхетле ғаилә һәм ижади тормош бер көн кеүек үтә. Дәһшәтле 30-сы йылдар етә: 1937 йылда Мәкәрим Мәһәҙиевты, 1938 йылдың йәйендә иһә Зәйтүнә Бикбулатованың үҙен дә ҡулға алалар. Төрмәлә уны һайлау алдына ҡуялар: йә иреңдән баш тартаһың, йә уның аяныслы яҙмышын уртаҡлашаһың. Балаһы яҙмышы өсөн борсолған һәр әсә уның урынында ҡалырға теләмәҫ ине, моғайын. Шуға ла ошо шарттарҙа ҡалып, рухи һынылыш кисергәндән һуң, уларҙың янауҙарға ышаныуҙарын да, ҡурҡыуҙарын да, үҙ хеҙмәттәштәре өҫтөнән ялыуҙар яҙыуын да, ғәйепләүсе докладтар менән сығыш яһауҙарын да аңлап ҡабул итергә тейешбеҙ. Дөрөҫөрәге, уларҙы ғәйепләргә беҙҙең хоҡуғыбыҙ ҙа юҡ. Төрмәлә ярты йыл ултырып сыҡҡандан һуң, Зәйтүнә Бикбулатова шартлы рәүештә хөкөм ителеү срогын тултырыу өсөн тыуған яҡтарына ҡайтарыла, төҙөлөштә эшләй. Бөйөк Ватан һуғышы башланғас, спектаклдәрҙә күмәк сәхнәләрҙә, фронтҡа китеп барған һалдаттар, госпиталдәге яралылар өсөн концерттарҙа ҡатнаша башлай. 1942 йылдың көҙөндә фронт концерт бригадаһы составында Сталинградҡа китә һәм 6 ай фронтта була. Өфөгә ҡайтҡас, 1943 йылдың 14 апрелендә Зәйтүнә Бикбулатованан хөкөм ителгәнлек алына. Ул яңынан Башҡорт академия драма театры труппаһына инә.

Гөлнара ЯРУЛЛИНА,
тарих фәндәре кандидаты,
проект авторы.

КИРЕ СЫҒЫРҒА