Өфө районы Шамон ауылының "Аҡбуҙат" балалар баҡсаһында балалар күңелендә, хәтерендә оҙаҡҡа иҫтә ҡала торған "Башҡорт хазинаһы- дебет шәл" исемле фольклор байрамы үтте.

Көндәр йылыныу менән тәбиғәттә талпан да әүҙемләшә. Был башлыса апрель-октябрь айҙарына тура килә. Иң әүҙем ваҡыттары - май, июнь айҙары. Тап ошо мәлдә урманда талпан ҡаҙалыуы ихтималлығы ҙурая. Талпан энцефалит һәм боррелиоз ауырыуҙарын йоҡтороуы менән хәүефле.

Йылан һүҙен ишетеү менән күптәр һиҫкәнеп ҡуя. Ысынлап та, кеше өсөн тәбиғәттә көн күргән башҡа тереклектәр араһында йылан айырым урын алып тора. Уны күреү менән генә түгел, хатта күҙ алдына килтереү менән әллә нисек булып китә. Йәй көнө, бесән әйләндереп йөрөгән мәлдә, ҡапыл бакуй аҫтынан йылан килеп сыҡһа, бер метр түгел, биш метрға һикереп киткәнеңде һиҙмәй ҙә ҡалаһың. Шунан инде һәнәк оса бер яҡҡа, үҙең осаһың икенсе яҡҡа.

Элегерәк, минең яҙмаларымды уҡығас, мәҙрәсә, Ислам университетын тамамлаған ҡайһы бер имамдар: "Мәҡәләләрең яҡшы, тик ни өсөн "Аллаһ" һүҙендәге "һ"ны төшөрөп ҡалдыраһың? Улай дөрөҫ булмай бит…" - тип миңә иҫкәрмә яһағылағандары бар. Уларҙың әйткәнен тотоп, күптән инде мин был изге һүҙҙе шул аҙаҡҡы хәрефһеҙ яҙмайым.

Ҡатын миңә ваҡыты менән, һин бигерәк ҡыҙыҡһың, тип әйтеп ҡуя. Бәлки, шулайҙыр ҙа, кем белә инде. Ә шулай ҙа күрше минән ҡалышмай, буғай. Шуны алдан әйтеп ҡуяйым. Күрше хәбәрҙе матур һөйләй. Берәй йомошо төшә-ҡалһа, тураһын ярып әйтмәй. Өйрөлтә-сөйрөлтә, шунан ғына әйтеп ҡуя. Туҡта әле, миҫал өсөн бер ҡыҙыҡ хәлде һөйләп үтәйем.

- Бөгөн ауыл советында ултырышта теге оҙаҡ йылдар бер кем килмәгән, бер кем йәшәмәгән йорттарҙы емерергә кәрәк, тигәндәр, эйе! -Һәр икеһе сөкөр-сөкөр һөйләшеп, һәүетемсә генә сәй эсеп ултырған инәй-апайҙар, өҫтәлдең тәҙрә яҡ ситендә ултырған Разия апайҙың был хәбәрен ишетеп, ашауҙан туҡтап, уға текләнеләр. Беләм, Разия апай ярата ул хәбәрҙе матур итеп, еренә еткереп, тәмләп һөйләргә. Ҡайһы берәүгә был да оҡшамай.

Зиннур Ямалетдин улы Бикбов - бала сағы һуғыш осорона тура килгән, һуғыш һәм унан һуңғы ауыр йылдарҙың михнәттәрен, башҡа тиҫтерҙәре кеүек үк, һоҫоп "эскән" быуын вәкиле ине. Ул Йылайыр районынында күп йылдар төрлө етәксе вазифаларҙа эшләне, тормошо, ғаиләһе, хеҙмәте, замандаштары һәм үҙ заманы тураһында "Ер кешеһе" тип исемләнгән китап яҙҙы. 2020 йылдың ноябрендә 80 йәше тулған уҙаманды мәкерле ковид арабыҙҙан алып китте. Зиннур Ямалетдин улының китабынан уйлыларҙы уйландырыр өҙөктәр тәҡдим итәбеҙ:

Етәксе кеше - оркестрҙың һәр тактын, моңон тойоп эшләгән дирижер кеүек, тиҙәр. Ә бына етемлек әсеһен татыған балаларҙы тәрбиәләп аяҡҡа баҫтырыу етәксенән дә, уның ҡулы аҫтында эшләгән тәрбиәселәрҙән дә ниндәй ҙур сабырлыҡ, күңел йылыһы талап итеүен күҙ алдына килтереп ҡарайыҡ. Бына инде 20 йылдан ашыу ғүмерен ошо эшкә бағышлаған педагог, Ш. Хоҙайбирҙин исемендәге Ғаилә тәрбиәһенә булышлыҡ итеү үҙәге директоры, тәрбиәләнеүселәре өсөн икенсе әсәйгә әүерелгән Фәнисә Малик ҡыҙы БӘҘРЕТДИНОВА менән еңел булмаған хеҙмәтенең нескәлектәре хаҡында әңгәмәләштек.

Күренекле шағир, яҙыусы, драматург һәм публицист, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Ғәзим Шафиҡов 2007 йылда, Башҡортостандың үҙ ирке менән Рәсәйгә ҡушылыуының 450 йыллығын байрам иткән көндәрҙә алып килгәйне редакциябыҙға ошо мәҡәләһен. Ошо тарихи датаны, уның әһәмиәтен тағы бер тапҡыр күҙҙән үткәрәйек әле, тип, Ғәзим Ғәзиз улының яҙмаһын ҡабатлап баҫырға булдыҡ.

Үткән быуаттың 80-се йылдарында бер гәзиттә ҡатын-ҡыҙҙарҙың тиҙ эскелеккә бирелеүе тураһында мәҡәлә уҡығайным. Унда ғалимдарҙың алкоголизм сире буйынса тикшеренеүҙәре лә миҫал итеп килтерелә. Билдәләнеүенсә, кеше ашҡаҙанында спиртлы эсемлеккә ҡаршы ферменттар бүленеп сыға, улар ирҙәр ашҡаҙанында күберәк һәм көслөрәк, ә ҡатын-ҡыҙҙарҙа әҙерәк һәм көсһөҙөрәк була икән. Шуға ла ҡатын-ҡыҙҙар, спиртлы эсемлек ҡуллана башлаһа, тиҙ генә туҡтай алмай, тигән һығымта яһала.

Йөҙәрләгән украин дрондарынан көн һайын Рәсәй төбәктәрендә тыныс халыҡ һәләк була, йәрәхәттәр ала, мөһим сәнәғәт объекттарында шартлауҙар, янғындар дауам итә.

Башҡортостанда 2026 йылдың сығарылыш уҡыусыһына Берҙәм дәүләт имтиханына нисек уңышлы әҙерләнергә кәрәклеге хаҡында һөйләйбеҙ.

Рөстәм Нурыев: "Киске Өфө" гәзитенең 13-сө һәм 17-се һанында "Искусственный интеллект" төшөнсәһенең башҡортса атамаһы тураһында "Һүҙ ҡеүәһе көслө" һәм "Ни өсөн "Яһалма зиһен?" исемле мәҡәләләр баҫылып сыҡты. Уларҙы һин уҡының. Мәсьәләгә ҡарата үҙ фекереңде әйт әле.

"Башҡортостан" мотоуҡсылар полкы командирының хәрби-сәйәси эштәр буйынса урынбаҫары Александр Мельченко, дрондар һуғыш тактикаһын тулыһынса үҙгәртте, тигән фекерҙә.

Беҙҙең быуын кешеләре өсөн һәр йорт өҫтәлендә гәзит-журналдар ятыуы ғәҙәти күренеш ине. Бөгөн ошо матур күренештең юҡҡа сыға барыуы борсолдора.

Улар икеһе лә - Ишембай районында тыуып үҫкән шағирҙар Яҡуп Ҡолмой ҙа, Риф Мифтахов та яҡты донъяларҙа юҡ инде хәҙер. Ә бына яҡташтары күңелендә лә, республика халҡы хәтерендә лә улар иң ихлас әҙиптәр булараҡ һаҡлана. Риф ағай Мифтахов бер ваҡыт беҙҙең гәзиткә Бөйөк Ватан һуғышы ветераны, кавалерист ағайыбыҙ Яҡуп Ҡолмой тураһында яҙма алып килгәйне. Беҙ уны баҫып та сығарғайныҡ. Хәҙер гәзиттәрҙә бындай иҫтәлектәр бик үк күренеп бармай, иҫтәлек яҙыусы авторҙар ҙа юҡ кимәлендә, тип уйлап, уны гәзит уҡыусыларыбыҙ иғтибарына тағы тәҡдим итмәксе булдыҡ әле.

Бәҙри Мөжәүир улы Мәмбәтҡолов 1911 йылдың 1 майында Ырымбур губернаһы Орск өйәҙенең (хәҙерге Баймаҡ районының) Темәс ауылында тыуған. Ул ике һуғышта, совет-фин һәм Бөйөк Ватан һуғыштарында, ҡатнаша. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 275-се кавалерия полкының 2-се эскадроны командиры булып хеҙмәт итә. Ленин, өс Ҡыҙыл Йондоҙ ордены, бер нисә миҙал менән бүләкләнгән. "РСФСР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы", "БАССР мәктәбенең атҡаҙанған уҡытыусыһы" тигән маҡтаулы исемдәргә лайыҡ була.
Мәмбәтҡолов Б.М. - Сибай педагогия училищеһына нигеҙ һалыусы, уның беренсе директоры. 1964 йылда мин шул уҡыу йортона уҡырға индем һәм 1968 йылда тамамланым. Сибайҙа эшләгән осоромда Бәҙри Мөжәүир улы миңә һәр ваҡыт кәңәштәре менән ярҙам итеп торҙо. 1981 йылда ул миңә һуғыш йылдарының ауырлыҡтарын һүрәтләгән иҫтәлектәрен биргәйне. Машинкала баҫылған ҡағыҙ биттәрен уҡып ултырғанда, Бәҙри Мөжәүир улының иҫ киткес ябай, түҙемле һәм ысын мәғәнәһендәге һуғышсы булыуын аңланым. Беҙҙең аранан ул 1999 йылда китте.
Утыҙ биш йыл ғүмеремде күренекле уҡытыусымдың ҡанаты аҫтында үткәрҙем. Уның иҫтәлектәрен беренсе затта, ул яҙғанса, биреү отошло булыр, тип уйланым. Йөкмәтке урыҫ теленән тәржемә ителде.

Арып-талып бер украин ауылына, артиллерия батареялары урынлашҡан ергә етеп туҡтанылар. Дәүләтбай артиллеристарҙан ярты буханка икмәк һорап алды, уларға алмашҡа сөгөлдөрмө, бәрәңгеме бирҙе. Тамаҡ ялғап, асығыуҙарын баҫтылар. Саман йорт һымаҡ балсыҡтан һалынған, һалам менән ябылған өйҙәр ышығында ултырып, серем итеп тә алдылар. Кисен аш, йөҙәр грамм араҡы өләштеләр. Бығаса араҡының нимә икәнен белмәгәс, ауыҙға ла алмағас, Фуат та, Дәүләтбай ҙа эсмәне. Һуңынан да татып та ҡараманылар. Шул саҡ ер һелкенгәндәй, донъя ҡуҙғалғандай булды, тирә-йүнде ҡып-ҡыҙыл ут солғаны. Кемдер яр һалып ҡысҡырҙы:

"Һуғыш мәлендә гәзит- һулар һауа. Кешеләр гәзитте яҡын кешеләренән килгән хаттан алдараҡ аса. Хәҙер гәзит мотлаҡ һиңә төбәлгән хат. Һинең яҙмышың унда яҙылғанға буйһона", - тип яҙа билдәле памфлет оҫтаһы Илья Эренбург һуғыш йылдарында. Ысынлап та, Бөйөк Ватан һуғышы осоронда ҡәләм яҙыу ҡоралы ғына түгел, бәлки, һуғыш ҡоралына әйләнә. 1942 йылдың аҙағына һуғыш майҙанында 4 үҙәк, 13 фронт, 60 армия, 33 корпус, 600 дивизия һәм бригада гәзите сығарыла. Милли дивизиялар шулай уҡ үҙ гәзиттәрен булдыра, шулар иҫәбендә 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының башҡорт телендә нәшер ителгән "Ҡыҙыл атлылар" гәзите лә була.

Башҡорт милләтен тарихтың уникаль феномены тип атарға була: беҙҙә үҙ ырыуыңды белеү һәм уға хас булған сифаттарҙы һаҡлау хәҙерге көндәргә тиклем күҙәтелә. Бынан һис бер ғәйеп эҙләү кәрәкмәҫ: ырыуыңды, тарихи сығышыңды онотмау -башҡортлоҡтоң бер аҫыл сағылышы ул.