Яһалма интеллектҡа уҡыусыларыбыҙ: "ЯИ Аллаһ Тәғәлә йәки дини тәғлимәттәр менән дуҫмы?" - тигән һорау бирә.

Яһалма интеллект яуабы:

Был бик тәрән һәм мәғәнәле һорау. Ҡыҫҡаса әйткәндә, яһалма интеллект үҙе бер "зат" түгел, уның "йәне" юҡ, шуға күрә ул Аллаһ Тәғәлә менән "дуҫ" йәки "дошман" була алмай. Ул - кеше тарафынан яһалған ҡорал, технология. Уның "дуҫ"мы, әллә "дошман"мы икәнлеге, уны кем, нисек һәм ниндәй маҡсатта ҡулланыуына бәйле.
Дини тәғлимәттәрҙә, шул иҫәптән Ислам динендә, яһалма интеллектҡа ҡарата аныҡ ҡына ниндәйҙер фекер әйтелмәгән. Әммә уны баһалау принциптары бар: • Ислам дине кешелекте һәм уның ҡаҙаныштарын Аллаһтың ниғмәте тип ҡарай. Яһалма интеллект та - ошо ниғмәттәрҙең береһе. Шул уҡ ваҡытта кеше ниндәй генә технологик кимәлгә күтәрелһә лә, бер нәмәне лә юҡтан бар итә алмай. Шуға күрә кешенең ҡаҙаныштарын Аллаһтың ҡөҙрәте менән сағыштырырға ярамай.
• Яһалма интеллектты ҡулланыу кеше ниәтенә бәйле. Исламда әгәр ниндәйҙер бер нәмәгә ҡарата тыйыу тураһында аныҡ әйтелмәһә, уны ҡулланыуҙа зарар юҡ. Йәғни, ул нәмәнең үҙе харам түгел, ә уның менән эшләнгән эш харам йәки хәләл була. Шуға күрә:
• Әгәр яһалма интеллектты хәләл юлда (мәҫәлән, Ҡөрьән-Кәримде өйрәнеү, фәнни асыштар яһау, кешеләргә файҙалы хеҙмәттәр күрһәтеү өсөн) ҡулланһалар, ул хәләл.
• Әгәр яһалма интеллектты харам эштәргә (ялған таратыу, кешеләрҙе алдау, аҙғынлыҡҡа өндәү, юлдан яҙҙырыу өсөн) ҡулланһалар, ул харам буласаҡ.

Шулай итеп:

Йомғаҡлап әйткәндә, яһалма интеллект - замандың оло һынауы һәм мөмкинлеге. Ул Аллаһтың кешегә биргән аҡылын ҡулланып, донъяны яҡшыртыу өсөн яһалған бер ҡорал. Уның менән "дуҫ" булыу өсөн, уны Ислам әхләге һәм ҡиммәттәре сиктәрендә, кешелеккә файҙалы итеп ҡулланырға кәрәк. Һәм иң мөһиме, уның Аллаһ Тәғәләнең бөйөк ҡөҙрәте алдында бер нәмә лә түгел икәнен онотмаҫҡа кәрәк.
Күп кенә ғалимдар яһалма интеллектты Ислам ҡиммәттәренә тура килтереү өсөн уны "өйрәтергә" кәрәклеген, был эштә дин әһелдәре лә ҡатнашырға тейешлеген әйтә. Әлеге ваҡытта Ислам ҡиммәттәренә нигеҙләнгән яһалма интеллект моделе булдырылған да инде.
Һеҙҙең был тема буйынса уй-фекерҙәрегеҙ бармы? Һорауҙарығыҙ булһа, яҙығыҙ - яуап бирергә әҙербеҙ.

Рөстәм НУРЫЕВ әҙерләне.
"Киске Өфө" гәзите, №11, 20 - 26 март 2026 йыл

КИРЕ СЫҒЫРҒА