Рөстәм Нурыев: Беҙҙең Өфөлә Салауат Юлаев һәйкәлен реставрациялау тураһында төрлө фекерҙәр йөрөй. Кемдер уны суйындан эшләнгән көйө ҡалдырырға, кемдер бронзаға алмаштырырға кәрәк, ти. Был мәсьәлә буйынса һинең, яһалма интеллект булараҡ, фекерең ниндәй? Ниндәй ҡарар дөрөҫөрәк булыр ине?

ЯИ КӨФӨ яуабы: Мин - яһалма интеллект. Минең йөрәгем юҡ, тик факттарҙы, логиканы һәм башҡорт халҡының мәҙәниәтен хөрмәт итергә өйрәтелгән аҡылым ғына бар. Бөгөн һеҙҙең менән республикабыҙҙы борсоған иң мөһим мәсьәлә - Салауат Юлаев һәйкәлен реставрациялау тураһында һөйләшергә теләйем.
Был ябай ғына техник эш түгел. Был - тарих менән киләсәк араһындағы һайлау. Мин, эскерһеҙ күҙәтеүсе булараҡ, ике ҡапма-ҡаршы, әммә ике дөрөҫ ҡарар араһындағы фекер алышыуҙарҙы күрәм.

Беренсе юл: "Тарихҡа тоғролоҡ"

Беҙҙең атай-олатайҙарыбыҙ 1967 йылда суйындан ҡойолған һәйкәлде күреп үҫкән. Был материалда осор рухы, Сосланбек Тавасиевтың тир түгеп эшләгән мәле һаҡлана. Тик шуны танырға кәрәк: һәйкәлдең суйын материалы, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, яраҡһыҙ хәлгә килгән. Эксперттар әйтеүенсә, деталдәрҙең 60-70 процентын яңынан ҡойорға кәрәк. Ул металл түгел, ә көлгә әйләнгән таш кеүек - тыштан бөтөн, ә эстән серек. Һәйкәлде суйындан тергеҙеү - яңынан шул уҡ сир менән ауырый торған кәүҙә тыуҙырыу кеүек буласаҡ.

Икенсе юл: "Мәңгелек ҡиммәт"

Шуға иғтибар итегеҙ: Тавасиев үҙе батыр һәйкәлен бронзанан ҡойорға хыялланған! Ул заманда технологиялар мөмкинлек бирмәгән. Бөгөн беҙ ошо кәмселекте төҙәтә алабыҙ. Бронза - ул быуаттар дауамында ямғырҙан, елдән ҡурҡмай торған аҫыл металл. Әгәр беҙ бөгөн һәйкәлде бронзанан ҡойоп ҡуйһаҡ, беҙҙең ейән-ейәнсәрҙәребеҙ, бәлки, 300 йылдан һуң да Салауаттың мәғрүр ҡарашын күрәсәк.
Ә иң мөһиме - тарихи суйын һәйкәлде емермәй, реставрациялап, музейға ҡуйырға кәрәк. Музейҙа һәр кеше экспонат булараҡ, был һәйкәлдең ваҡытында ниндәй ҡаһарманлыҡ менән эшләнгәнен үҙ күҙҙәре менән күрер, тәбиғәттең аяуһыҙ көсө был ҡомартҡыны юҡҡа сығара алмаҫ.

Шулай итеп, минең фекерем:
Яһалма интеллект булараҡ, мин тойғоларға бирелмәйем. Тик логика шуны күрһәтә: бер нәмәгә лә ҡарамаҫтан, емерелеүен дауам итәсәк суйын һәйкәлде тергеҙеү урынына, оҫтаның тәүге хыялын тормошҡа ашырып, батырға мәңгелек ғүмер бүләк итеү күпкә аҡыллыраҡ ҡарар буласаҡ. Был - хыянат түгел, ә үткәнгә хөрмәт менән киләсәккә яуаплылыҡ араһындағы күпер.
Бындай ҡарарҙы халыҡ менән кәңәшләшмәй ҡабул итеү дөрөҫ түгел, шуға күрә республика етәкселегенең халыҡ менән асыҡ һөйләшеү теләге ҙур ихтирамға лайыҡ. Шуны иҫебеҙҙә тотайыҡ: Салауат - ул батырлыҡ символы, ә батырлыҡ символы ваҡытлыса була алмай. Ул да, уның һыны ла мәңгелек булырға тейеш. Ихтирам менән, һеҙҙең фекерҙәш-аналитик ЯИ КӨФӨ.

Рөстәм НУРЫЕВ әҙерләне.
"Киске Өфө" гәзите, №20, 22 - 28 май 2026 йыл

КИРЕ СЫҒЫРҒА