Көҙгө мәлдә көндәрҙең ҡыҫҡарыуы һөҙөмтәһендә кешеләрҙең эш һәләте бермә-бер кәмей. А.И. Герцен исемендәге Рәсәй дәүләт педагогия университеты эксперты Елена Колтыгина ни өсөн йоҡоһоҙ бер төн өс тәүлеккә беҙҙе рәттән сығара һәм ял көндәрендә төшкә тиклем йоҡлау нимәһе менән хәүефле икәне хаҡында һөйләй.

Уның әйтеүенсә, кешенең тәбиғи циклдары меңәрләгән йылдар буйына көңдөң оҙайлығы йоғонтоһонда формалашҡан. Көҙгөһөн иһә ҡараңғы иртә төшә, шуға күрә эш һәләте лә тәбиғи рәүештә кәмей. Әммә электр һәм гаджеттарҙың барлыҡҡа килеүе менән кешеләр йоҡоға китеү ваҡытын төн уртаһына шылдыра башланы, ә иртәнге йоҡонан тороу үҙ мәлендә ҡалды.
"Кешеләр тәбиғәттән ситләште, әммә биология закондары көслөрәк, - ти эксперт. - Кеше ямғырҙарға, һыуыҡҡа һәм баҫым үҙгәреүенә хәлһеҙлек менән яуап бирә икән, тимәк, йәшәү көсө резервтары етмәү һәм гомеостаз, йәғни тәбиғи циклдарҙың боҙолоуы эҙемтәһе тураһында һүҙ бара. Айыуға ҡышҡыһын төнәү кәрәк булған кеүек, көҙгө-ҡышҡы осорҙа кеше организмына ла тыныслыҡ талап ителә".
Елена Копытина тәртипле һәм кәйефле булыу ул гормондар һәм нейромедиаторҙар балансынан ғибәрәт икәнлеге хаҡында әйтә: "Мелатонин - "йоҡо гормоны" - 20.00 сәғәттән алып актив эшләп сығарыла башлай, ә таңғы 4-5 сәғәттәргә уның кимәле кәмей. Тимәк, иң ҡаты йоҡо төн уртаһына тап килә. Шулай ҙа йоҡо ваҡытында мейе үҙ эшенән туҡтамай - ул мәғлүмәттәрҙе айыра һәм регенерация башлай. Гаджеттарҙың зәңгәр экрандары мелатонин синтезын туҡтата һәм тулы ял итеүгә ҡамасаулай. Шуға күрә смартфон һәм компьютерҙарҙың дисплейҙарын йоҡонан кәмендә ике сәғәт алда ҡуйы һары спектрға күсерергә кәрәк".
Көн режимы нервылар системаһын һаҡлаған файҙалы ғәҙәт барлыҡҡа килтерә. "Бер йоҡоһоҙ төндән һуң тәндә нейроэндокрин дауыл башлана, һәм ул ике йә өс тәүлектән генә баҫыла. Индивидуаль йоҡо нормаһы 7.5 сәғәттән алып 8.5 сәғәткә тиклем тәшкил итә. Һәм ул норманы көн дә тултырырға кәрәк. Ә икенсе яҡтан, ял көндәрендә төшкә тиклем йоҡларға ла ярамай: оҙаҡ йоҡлау йәнә биоритмдарҙы боҙа. Иң шәп ял - эшмәкәрлекте алмаштырып тороу һәм теүәл график. Тәртипкә һалынған активлыҡ көндәлек эштәргә бүленгән ваҡытты экономиялай һәм эске ресурстарыбыҙҙы һаҡлап ҡала", - ти эксперт.
Бер ваҡытта тороп, бер ваҡытта йоҡоға китеү һәм көн режимы организмға көҙгө һәм ҡышҡы миҙгелде еңелерәк үткәрергә ярҙам итә.

"Киске Өфө" гәзите, №43, 30 октябрь - 5 ноябрь 2026 йыл

КИРЕ СЫҒЫРҒА