Июль

Емеш биреп бөткәндән һуң еләктең бөтә иҫке, ауырыу һәм зыянланған япраҡтарын йолҡоп алырға. Етерлек итеп һыу ҡойоп, еләк төптәре тирәһендәге тупраҡты йомшартып, артыҡ мыйыҡтарын йолҡоп ташларға кәрәк.

Бесән ваҡыты. Һутҡа туйынған үләндәр бер аҙ ҡарая төшкән. Болонлоҡтар төрлө-төрлө сәскәгә күмелгән. Ошондай фонда алыҫтан уҡ күренеп, муйыл еҫе аңҡытып ултырған үләнде еркәүек (лабазник, таволга вязолистный - Filipendula ulmaria (L.) Maxwim) тип атайҙар. Ҡайһы бер урындарҙа уны аҡбаш үлән, ерегүлән, еркүлән, ерекләүек, еркәүләп, ерек ҡураһы тип тә йөрөтәләр.

Башҡортостанда тәүге тапҡыр Рәсәй палеолит, геология һәм палеонтология буйынса алдынғы белгестәрҙең ялан семинары үтте.

Мәләүез ҡалаһында йәшәүсе Миңлегөл һәм Али Алтынбаевтар ғаиләһе биш бала тәрбиәләй. Берҙән-бер улдары Илдар - нәҫелде дауам итеүсе, ғорурлыҡ булһа, сәскәләй дүрт ҡыҙы - тормош биҙәге, өй йәме.

Башҡортостандың халыҡ артисы Лилиә Рауил ҡыҙы Ишемйәрованың исеме республиканана ситтә лә яҡшы таныш. Йыр сәнғәтенә тоғролоҡ һаҡлаған ижадсы Ейәнсура районының Иҙелбәк ауылында донъяға килгән. Йырға булған мөхәббәт ғаиләлә һалына. Үҙенең маҡсатына тоғро ҡыҙ һөнәри белемен Өфө сәнғәт училищеһында нығыта. Артабан Өфө сәнғәт институтында оҫталығын камиллаштыра. Бөгөн Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы Лилиә Ишемйәрова йөҙөп йөрөгән эшләгән, ижад иткән сәнғәт әһелдәренең береһе. Башҡорт йыр сәнғәтен сит ил сәхнәләренә сығарыусыларҙың береһе лә бит әле ул. Әлеге мәлдә Лилиә Рауил ҡыҙы тамашасылары өсөн ҙур концерт әҙерләй. Беҙ талант эйәһенә бары тик уңыштар ғына теләйбеҙ.

1

Хәлфетдин Ҡотләхмәтов менән бала саҡтан бергә уйнап үҫтек, мәктәптә саҡта ла бер класта, хатта бер парта артына ултырып уҡыныҡ. Һәйбәт малай ине ул, эшсән, тырыш, аралашыуҙа ихлас, дуҫлыҡҡа тоғро. Тик белем алыу йәһәтенән генә артыҡлап ырата, алға китә алманы, өлгәше шул, "ҡәнәғәтләнерлек"тәр, уртансылар тирәһендә уралды. Шуғалыр ҙа, өлгөргәнлек аттестатын алыу менән башҡа уҡыу алдынғылары һымаҡ, ҡалаларҙағы махсус урта, юғары уҡыу йорттарына ынтылып мәшәҡәтләнмәй, Юлдыбай СПТУ-һының бер йыллыҡ тракторсылар курсын бөтөргәндән һуң, ауылыбыҙға ҡайтып, етеҙ хәрәкәт яратҡанға тракторҙың сылбырлыһына түгел, үҙе әйтмешләй, өлөшөнә төшкән көмөшөнә - яңы ғына заводтан ҡайтарылған тәгәрмәслеһенә ултырҙы.

Өфөлә йәшәүсе Белорет районынан сыҡҡан билдәле шәхестәр менән әңгәмә ҡорорға теләгебеҙ барлығын белдереп тә өлгөрмәнек, бер саҡ улар гәзитебеҙ редакцияһына ағыла башламаһынмы! Ғәҙәттә, бындай саҡта ике-өс кеше килә торғайны, биләриттәр күмәкләнеләр. Бер нисәүһе килеп өлгөрмәне. Тағы ла шуныһы: һайлам уҡтай ир-егеттәр, етмәһә, барыһы ла ҡатай малайҙары. Кемдәр тиһегеҙме, бына улар: атаҡлы ҡурайсы, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған, Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы Рәмил ҒӘЙЗУЛЛИН, билдәле режиссер, Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Рәйес ИСМӘҒИЛЕВ, танылған йырсы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Искәндәр ҒӘЗИЗОВ, Башҡортостан Республикаһы Милли музейының өлкән ғилми хеҙмәткәре Илдар ШӘРИПОВ, Башҡортостан Республикаһы Миграция үҙәге дауаханаһы баш табибы Раян МИҺРАНОВ. Әңгәмәбеҙ уларҙың, ҡатай малайҙарының, дәррәүлеге, әүҙемлеге сәбәптәрен асыҡлауҙан башланды ла инде.

Суйын ҡаҙандарҙан башҡа, улар ағас һәм туҙ һауыт-һаба, күн тоҡтар менән файҙалана; таштан яһалған, йәки ярма һаҡлай торған һауыт-һаба, башҡа төрлөләре бик һирәк кешеләрҙә була. Һәр бер өйҙә тиерлек ағас килеләр бар, улар тирмән урынына ярма һәм он тартыу өсөн ҡулланыла, шулай уҡ киле тарма төйөү һәм башҡа шундай эштәрҙе башҡарыу өсөн файҙаланыла. Ҡайһы бер ауылдарҙа ҙур булмаған һыу тирмәндәре бар, алты йә иһә ете тырнаҡлы тирмән ташы тура торған валға горизонталь рәүештә ҡуйылған. Башҡорттар уларҙы тирмән тип атаһа, рәсәйлеләр мутовка тиҙәр; бындай тирмәнде хәрәкәткә килтерер өсөн бәләкәй генә инеш тә етә, сөнки улаҡ буйлап өҫтән, бер йә иһә бер ярым фут бейеклектән, һыу ҡуласаның ҡырыйына, йә иһә фут ярым оҙонлоғонда тырнаҡтарҙың яҫы яғына ағып төшә.

Яһалма интеллект нигеҙендә төҙөлгән махсус Айна-агенттар авторҙарға, мөхәррирҙәргә, уҡытыусыларға һәм журналистарға ярҙам итергә әҙерләнә.

Үткән йәкшәмбелә Белгород өлкәһенең оператив төбәк штабынан хәбәр итеүҙәренсә, Украина ҡораллы көстәре (ВСУ) дроны Белгород өлкәһе Грайворон ҡалаһында велосипедта китеп барған 13 йәшлек балаға һөжүм итә. Йәрәхәттәр алған бала ауыр хәлдә дауаханала ята.

Мәғлүмәт сығанаҡтары хәбәр итеүенсә, илдәге яғыулыҡ көрсөгө арҡаһында 11 июлгә ҡарата бензинға сираттар Мәскәү һәм Мәскәү өлкәһе, шулай уҡ Тула АЗС-тарында бер аҙ кәмеүгә бара. Силәбелә хәл түҙерлек, тиҙәр, Өфө менән Ҡаҙанда урыны менән сираттар һаҡлана әле. Ә бына Һарытау менән Волгоград һәм башҡа өлкәләрҙә сираттар оҙаҡҡараҡ һуҙылырға оҡшай.

Ихаталары шәхси машиналар менән нышып тултырылған, тынсыу, эҫе ҡаланан ҡасып, күптәр йәмле йәй көндәре баҡса участкалары, дачаларында тыныслыҡ таба. "Ине", тип тә өҫтәргә тура килә хәҙер, сөнки әлеге лә баяғы тыйыу һәм дә штрафтар әҙәм балаларын уларҙың тәбиғәт утраусығы - шәхси участкаларынан да барып тапты.

МХО ветераны Радмир Әбүталипов хәҙер - Түбәнге Новгород юғары хәрби-инженер команда училищеһы курсанты. Был уҡыу йорто буласаҡ инженер ғәскәрҙәре офицерҙарын һәм пилотһыҙ системалар буйынса белгестәр әҙерләй.

"Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ҡайһы саҡта тупаҫ табиптарҙы осратырға тура килә. Был хаҡта туғандарҙан, таныштарҙан ишетәм. Халыҡ ваҡытында медицина ярҙамы ала алмай. Беҙ һаулыҡ һаҡлау инфраструктураһына ҙур өлөш индерҙек. Һәм беҙ тармаҡта эшләүселәр тарафынан ыңғай һөҙөмтәләр көтәбеҙ. Һеҙ беләһегеҙ, мин табиптарға, шәфҡәт туташтарына ҡарата йылы һүҙҙәремде йәлләмәйем. Әммә тупаҫлыҡ осраҡтарына юл ҡуйырға ярамай", - тине Радий Хәбиров.

Баш ҡаланың төп урамдарының береһе һуңғы йылдарҙа водителдәрҙе иң ныҡ көйөндөргән участкаларҙың береһе булғандыр. Һәр хәлдә, күптән көтөлә ине Зәки Вәлиди урамындағы юлды тәрән колеяларҙан азат итеү һәм юл япмаһынан ҡалҡып сығып торған ер аҫты канализацияһы люктарын рәтләү.

Башҡорт бейеүен башҡарыусылар (3-15 йәшлектәр) араһында "Байыҡ" республика балалар телевизион конкурсына йомғаҡ яһалды.

Башҡортостанда уны берәүҙәр - энәлек (боярышник - Crataegus L.) йәки энәде, икенселәр еҙәй йәки дунала, мәмешкәк тип йөрөтә. Энәлек - Башҡортостан тәбиғәтенең биҙәге ул. Был үҫемлек тәбиғәткә үҙенә хас матурлыҡ бирә, ҡабатланмаҫ күренеш хасил итә. Яҙыусы Зәйнәб Биишева үҙенең әҫәрҙәрендә ваҡиғалар барған төбәктең тәбиғәтен һүрәтләгәндә еҙәй ағасын күп тапҡыр иҫкә ала. Оло Эйек йылғаһы буйы матурлығын ошо үҫемлектән айырылғыһыҙ итә. Шуның менән ул уҡыусыларҙың күңелен Эйек буйы тәбиғәтенә ылыҡтыра, уға һөйөү уята.

Ете ырыуҙың береһе булған олуғ тарихлы, батыр рухлы түңгәүерҙәр ерендә - Ишбирҙе ауылында сираттағы "Түңгәүер ҡыҙы" йыйыны булып үтте. Был матур сараны Йылыйыр районы Ҡашҡар ауыл хакимиәте башлап ебәргәйне. Артабан берҙәм ырыуыбыҙ ҡатын-ҡыҙҙары Баймаҡ районы Әбделкәрим ауылында йыйналышты һәм, ниһайәт, эстафета ошо уҡ райондың Ишбирҙе ауыл биләмәһенә тапшырылды.

Хәрби хеҙмәткә алынғандар үҙҙәренә старшина, унбашы, иллебашы, йөҙбашы һ.б. һайлай. Ә уларға полк башлыҡтары итеп Рәсәй етәкселәре старшиналарҙың иң яҡшыларын ғына һайлап ҡуя, уларҙы атаман тип тә йөрөтәләр.

Радий Хәбиров 2026 йылдың июнендә МХО-ла ҡатнашыусыларға һәм "БАРС" махсус отряды яугирҙарына ярҙам итеүгә, шулай уҡ халыҡҡа адреслы ярҙам күрһәтеүгә, күмәк саралар хәүефһеҙлегенә, һалымдар буйынса льготаларға һәм башҡа өлкәләргә йүнәлтелгән мөһим закондарға һәм указдарға ҡул ҡуйҙы.