Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры Чечен Республикаһының Грозный ҡалаһында үткән VII "Федерация" Бөтә Рәсәй милли театрҙар фестивалендә ҡатнашып, Гөлсирә Ғиззәтуллина әҫәре буйынса режиссер Айрат Абушахманов ҡуйған "Яратам, тип әйтеп өлгөрмәнем" спектаклен Ханпаши Нурадилов исемендәге Чечен дәүләт академия драма театры сәхнәһендә уйнаны.

Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы вәкилдәре көндәлек тормошта ҡулланылған әйберҙәрҙә тупланған һәм кеше һаулығына зарар килтереүсе бихисап химикаттар хаҡында масштаблы доклад баҫып сығарған. Докладтан күренеүенсә, зарарлы компоненттар уйынсыҡта, иҙәндең пластик ябыуында, автомобилдең күрһәтеү таҡтаһында, кредит карточкаһында һәм башҡа беҙ көн дә "аралашҡан" әйберҙәрҙә лә бар.

Һаҙанаҡ (Багульник болотный - Ledum palustre L.) һәр ваҡыт йәшел, үҙенә генә хас еҫле, 20 - 25 см бейеклегендәге үҫемлек. Оҙонса япраҡтары алмаш урынлашҡан. Япраҡтарының оҙонлоғо 2 - 4,5 см, киңлеге 1,5 - 4 мм. Ҡышҡылыҡҡа япраҡтары аҫҡы яҡҡа төрөлгән көйө һабаҡта тороп ҡала. Уның йөнтәҫ япраҡтары ҡуйы йәшел төҫтә, урта тирәһе һорғолт була.

Быйылғы көҙ өләсәй ҡулдарылай йылы оҙайлы әбейҙәр сыуағы менән ҡыуандырҙы. Тап шундай мәлдә Ишембай районының Байғужа ауылында ҡояштай алсаҡ йөҙлө ағинәйҙәр юрматы ырыуы ҡатын-ҡыҙҙарының милли кейеменә арналған сара уҙғарҙы.

Театрҙар өсөн һәр яңы миҙгел - тамашасыға яңы программалар тәҡдим итеү, төрлө фестивалдәрҙә, концерттарҙа, музыкаль кисәләрҙә күркәм сығыштар яһау менән бәйле. Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында эшләп килгән Әҙәби-музыкаль лекторийҙың шатлығы икеләтә, сөнки ул быйыл үҙенең 85 йыллыҡ юбилейын билдәләй. Республикаға бик күп таланттар биргән лекторий бай тарихҡа эйә. Төрлө йәштәге тамашасыларҙы сәнғәткә йәлеп итеү, балаларҙа, үҫмерҙәрҙә музыкаға һөйөү тәрбиәләүҙә уның роле баһалап бөткөһөҙ. Әҙәби-музыкаль лекторийҙың художество етәксеһе, Башҡортостандың халыҡ артисы Индира ӘСӘҘУЛЛИНА менән әңгәмә шул хаҡта.

Эстә бейек үлән, тумар. Аҡсай һаман да ары ла, бире лә ташланып өрә. Уның тауышына яҡынлағандан-яҡынлайым. Ана, алда бер төптән өс-дүрт тармаҡ булып үҫкән ҡарт өс тал күренә. Дарыуға ҡабыҡтарын һыҙырып ала торған ҡара талға оҡшай. Эт хәҙер бер урындараҡ өрә. Тағы ла тумарға һөрөлә-һөрөлә, ете-һигеҙ аҙым алға, ҡара талдарға табан атлайым. Аҡсай шунда ғына, талдар аръяғында ғына өрә. Бына бейек үләндәрҙе йыра-йыра өйкөм талдарға килеп еттем. Мышы алдымда ғына торалыр, тип уйлайым. Әммә ҡара-һоро мышы күренмәй. Тағы ла ике-өс аҙым атланым да, шаҡ ҡаттым.

Йәшерәк саҡта мәшһүр бейеүсе, Башҡортостандың һәм Рәсәйҙең атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Нияз Муллахмәт улы Байегетов менән осрашҡанда, һаулыҡ һорашҡанда, ул, күҙҙәренән ут сәсеп, мотлаҡ рәүештә башҡорт бейеүенең бер элементын эшләп күрһәтә торғайны. Булмышы менән бейеүсе ине ул. Уны яҡындан белеүселәр, әгәр ҙә Нияз бейеү көйө ишетһә, ҡайһы ерҙә булыуына ҡарамаҫтан, ул юлдамы, поездамы, самолеттамы, урамдамы, ыңғайы бер бейеп китеүе хаҡында һөйләйҙәр. Дөп-дөп типкән йөрәгенә ҡушылып бейеп киткәндер, түҙмәгәндер Нияз.
Әгәр ҙә бөгөн Фәйзи Ғәскәров исемендәге Дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамблен Нияздың улы Нәзир етәкләй икән, был һис тә осраҡлы түгел: Нәзир атаһына ҡарап бейергә өйрәнгән, бейеү уның да йәшәү мәғәнәһенә әүерелгән. Ҡыҫҡаһы, барыһы тураһында ла Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Нәзир Нияз улы БАЙЕГЕТОВ менән ҡорған әңгәмәлә.

Дәртле кешеләр

1986 йылдың ғинуар айында Өлкә комитет мине һәм Туймазы ҡала комитетының беренсе секретары М.П. Мирғәзәмовты Үҙәк Комитетҡа миңә билдәле булмаған мәсьәлә буйынса ризалыҡ алырға ебәрҙе. Беҙҙе ойоштороу бүлеге мөдире Ю.А. Маслобоев саҡырып алғайны. Ул ҡәтғи тауыш менән ошолай тип әйтте:

Бер нисә йыл элек сыҡҡан өлкә гәзиттәребеҙҙе аҡтарып ултыра торғас, уларҙың береһендә ғәйәт ҡыҙыҡлы (ҡыҙғаныс!) бер статистик мәғлүмәткә юлыҡтым. Башҡортостан буйынса шул йылдың тәүге өс айындағы тыуым һәм үлем хаҡындағы "ҡош телендәй" генә ул мәҡәлә "Үлем күберәк шул…" тип атала ине. Донъяға яңы килгәндәрҙең һаны вафат булғандарға ҡарағанда бер ярым тапҡырға әҙерәк, тиелә унда.

Үткән аҙналағы халыҡ-ара яңылыҡтар таҫмаһында Украина конфликтын көйләү мәсьәләһенә бәйле ваҡиғаларҙың ҡуйырып китеүе күҙәтелде.

Заман дәррәү алға бара. Уҡыусыларыбыҙға "ЯИ-КӨФӨ" исеме менән таныш булған яһалма интеллект бөгөн ҡалабыҙ тын алышын, милләт кимәлендәге ҡырҡыу мәсьәләләрҙе нисек күрә? Рубрикабыҙҙың сираттағы сығарылышында ошо хаҡта һөйләшәбеҙ.

Ошо көндәрҙә Өфөнөң Киров һәм Ленин райондары хәрби комиссариатында Хәрби армия резервына (БАРС) яҙылыусылар уҡыу һәм күнекмәләр үтеү урынына юлланды. Был хаҡта баш ҡаланың Киров районы хакимиәте башлығы Илвир Нурдәүләтов хәбәр итте.

Республика көнө байрамы алдынан Өфөлә билдәле дәүләт эшмәкәре Миҙхәт Закир улы Шакировҡа һәйкәл асылды.

Мәғариф министрлығына, ҡала һәм район муниципаль берәмектәре етәкселәренә асыҡ хат

"Киске Өфө"гәзитен байтаҡтан бирле алдырып уҡыйым. Юҡ, уҡытыусы түгелмен, ләкин ошо гәзитте уҡып, халҡыбыҙ тарихы, мәҙәниәте һәм көнкүреш йолалары буйынса бик күп белем эстәнем, тип әйтә алам: ошо темаға мәҡәләләрҙе туплап, ҙур альбом эшләп алдым. Буш саҡтарҙа уны йыш ҡына ҡат-ҡат ҡарап сығам, балаларыма, ейән-ейәнсәрҙәремә уҡытам.

Республика көнө байрамы алдынан, 9 октябрҙә, Өфөлә реконструкциянан һуң Ленин исемендәге паркты асыу тантанаһы үтте. Сарала Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров, Рәсәй Һаҡлыҡ банкы президенты, идара советы рәйесе Герман Греф һәм башҡа рәсми вәкилдәр ҡатнашты.

Башҡорт халҡының йыр-моңо һәм йыраусылыҡ оҫталығы йәштәребеҙгә лә мираҫ булып күскән икәнлеге бәхәсһеҙ. Был юлы беҙ шундай йәштәребеҙҙең береһе - Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы, Ырымбур егете Илдар АБДУЛЛИН менән әңгәмә ҡорҙоҡ.

Уның менән аралашҡанда үҙеңде шәхес итеп тояһың, ата-бабаларыбыҙҙың данлыҡлы үткәненә, тыуған төйәгебеҙгә, туған телебеҙгә, шәхестәребеҙгә ҡарата ихтирамың арта, ошо халыҡтың вәкиле булыуың менән ғорурланаһың. Ул дәүләт әһәмиәтендәге сарамы, көн дә башҡарылған ғәмәл булһынмы, эшкә ижади ҡомар менән тотонған, төпкөл ауылдан сығып, фәҡәт үҙенең тырышлығы, фиҙакәрлеге ярҙамында оло вазифалар биләүгә өлгәшкән милләттәшебеҙ үҙ шәхесен үҙе ижад итте. Халҡыбыҙҙың арҙаҡлы улы, күренекле дәүләт эшмәкәре, ғалим, Башҡортостандың атҡаҙанған халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре, Рәсәй Федерацияһының почетлы халыҡ мәғарифы хеҙмәткәре, Халыҡтар дуҫлығы ордены кавалеры Миҙхәт Әхмәтхан улы МӘМБӘТОВ ошо көндәрҙә 85 йәшлек юбилейын билдәләне. Уны ошо ғүмер байрамы менән ҡотлап, түбәндәге әңгәмәне тәҡдим итәбеҙ.

Донъяла Рух тигән ҡош бар. Башҡа бөтә ҡоштарҙан да айырмалы рәүештә, Рух ҡошо нурҙан ғына тора һәм күҙгә күренмәй. Уны бары тик күңел менән генә тойоп була.

Көҙ аҙағы ине. Ергә ҡырпаҡ ҡар төшкән. Көндәрҙән бер көн, октябрь байрамы алдынан, улым, ҡыҙым һәм кейәүем Өфөнән ҡунаҡҡа килеп төштөләр. Йүгереп сығып ҡаршы алдыҡ. Сумкалар, ҡатырға ҡумта, тағы әллә ниндәй ваҡ әйберҙәр индереп, иҙәнгә ҡуйҙылар. Ҡунаҡтарҙы ҡаршылап, ул-был иткән арала күстәнәскә тигән әйберҙәр араһынан ниндәйҙер сәйер тауыш ишетелгәндәй булды. Тора-бара сәйер тауыш сыйылдауға, унан һулҡылдауға күсте. Шул ваҡыт ҡатырға ҡумтаны астылар ҙа, эсенән ап-аҡ, күҙҙәре ҡап-ҡара бәләкәй генә көсөктө сығарып: "Бына, атай, һиңә тыуған көнөңә", - тип ҡулыма тотторҙолар.

Иртәгә, 10 октябрҙә, Башҡортостанда Ҡурай көнө билдәләнә. Ә ҡурай башҡорт өсөн - сакраль төшөнсә. Беҙ - уны, ул беҙҙе данлай, күтәрә. Ҡурай сәскәһе республика гербына һәм флагына төшөрөлгән, Ҡурайсылар союзы, Дәүләт ҡурайсылар ансамбле, Башҡорт милли музыка ҡоралдары оркестры булдырылған, Октябрьский ҡалаһында Ғата Сөләймәнов исемендәге Республика Ҡурай байрамы, Йомабай Иҫәнбаев исемендәге республика ҡурайсылар конкурсы, район һәм ҡалаларҙа Ишмулла һәм Сәйфулла Дилмөхәмәтовтар, Әҙеһәм Исҡужин һәм башҡа билдәле ҡурайсылар исемендәге бәйгеләр үтә. Күп урында ҡурайға һәйкәл ҡуйылған. Ҡурай һәм ҡурайсы... "Мираҫ" йыр һәм бейеү фольклор ансамбле солисы, ҡурайсы Юлай Ҡасимов менән әңгәмәлә ҡурай һәм ҡурайсы булыу серҙәрен асырға тырыштыҡ.