Ошо көндәрҙә Өфө фән һәм технологиялар университетының Башҡорт филологияһы, шәрҡиәт һәм журналистика факультетында уҡыусыларҙың башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса Төньяҡ-Көнсығыш олимпиадаһының йомғаҡлау туры үтте.

Ошо көндәрҙә Өфө сауҙа-иҡтисад колледжы студенттары араһында III "Осҡон" асыҡ интеллектуаль уйыны уҙғарылды. Был юлы сара Рәсәй Федерацияһы халыҡтарының берҙәмлеге йылына һәм Башҡортостанда үткән Ҙур һәм татыу ғаилә йылына арналды.

Яһалма интеллектҡа уҡыусыларыбыҙ: "ЯИ Аллаһ Тәғәлә йәки дини тәғлимәттәр менән дуҫмы?" - тигән һорау бирә.

Яҡын Көнсығышта өсөнсө аҙна инде һуғыш бара, ләкин ни һөйләп, ни ҡылырын әйтеп булмаған АҠШ президенты Дональд Трамптың һуңғы белдереүе буйынса, яҡын араларҙа Иранға ҡаршы хәрби операция туҡтамаясаҡ.

Быйылғы йыл торлаҡ-коммуналь түләүҙәргә тос ҡына суммала квитанциялар алған Рәсәй халҡы араһында шау-шыу ҡупты, сөнки һандар, ғинуарҙа ни бары 1,7 процент индексация вәғәҙә ителеүгә ҡарамаҫтан, ысынлап та, былтырғы йыл түләүҙәренән күпкә артығыраҡ булып сыҡты. Власть органдарына һәм, нишләптер, ыңғай һөҙөмтәгә өмөт итерҙәй ышаныс булмаһа ла - күпләп депутаттар корпусына хаттар, ялыуҙар яуҙы һәм ошо фонда Дәүләт Думаһы рәйесе Вячеслав Володиндың: "Халыҡ мәнфәғәтендә ҡарарҙар ҡабул ителә. Улар һәр гражданға ҡағыла, беҙгә бик күп күләмдә мөрәжәғәттәр килә",- тип белдереүе йәмәғәтселек тарафынан халыҡ бәләһенән көлөү һымағыраҡ ҡабул ителде.

• Башҡортостанда МХО-ны һәм башҡа хәрби хәрәкәттәрҙе, шулай уҡ контртеррористик операцияны яҡтыртыу буйынса редакция заданиеһын үтәгәндә һәләк булған киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәрҙәренең туғандарына һәм яҡындарына бер тапҡыр бирелә торған пособие тәғәйенләү һәм түләү тәртибе раҫланды.

"Бер көн беҙгә Баймаҡтан гуманитар ярҙам килде. Ҡыҙыҡһыныуымдан, кемдәр ярҙам ебәрҙе икән, тип ҡарай башланым. Улар араһында Баймаҡ ҡалаһының 5-се мәктәбенең 5-се "г" класс уҡыусыларының да ҡумтаһы булыуын күреп, йөрәгем тертләп китте. Тулҡынланыуымды еңеп, тиҙерәк ҡумтаны эләктерә һалдым. Йәнәһе лә, башҡаларҙан алда өлгөрөп ҡалайым. Ҡумта миңә шундай ҡәҙерле булып тойолдо. Сөнки ул Раян улым уҡыған класс уҡыусыларынан ине. Әйтерһең дә, улымды ҡосаҡлап алдым. Шулай күпме баҫып торғанмындыр, хәтерләмәйем. Гуманитар ярҙам алып килгән волонтер-таксист: "Миңә отчет өсөн кәрәк, һеҙҙе фотоға төшөрөргә ине", - тигәс, ысынбарлыҡҡа ҡайттым. Көтөлмәгән сюрприз булды ул минең өсөн. Шуның өсөн дә гуманитар ярҙам туплаған һәм уларҙы ойоштороп, беҙгә ебәреп торғанығыҙ өсөн рәхмәт белдергем килә..."

"Депутат" позывнойлы яугир "Башинформ" мәғлүмәт агентлығына биргән интервьюһында пилотһыҙ системалар ғәскәрҙәренең хәҙерге һуғышта тотҡан урыны тураһында һөйләй.

Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы, Бөтә Рәсәй һәм республика конкурстары лауреаты, "Башҡорт йыры" конкурсының телевизион фестивале еңеүсеһе Рим Рәхимовты беҙ опера өлкәһендә егелеп эшләгән сәхнә маһирҙарының береһе тип беләбеҙ. Ул үҙенең асыштары менән кемдәрҙелер хайран итә, кемдәрҙелер яңы офоҡтарға әйҙәй. Былтыр Халыҡтар берҙәмлеге көнөндә "Уралым" йырын төрки телдәрендә яңғыратты. Төркмәнстанда үткән Халыҡ-ара "Музыка мира" фестивалендә башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарҙы. Ғөмүмән, Рәхимовтар йыр-моң сәнғәтенә мөкиббән киткән заттар. Римдең ике ағаһы - Роберт менән Ринат Рәхимовтар шулай уҡ тиҫтә йылдар опера сәнғәтенә тоғро хеҙмәт итәләр. Бөгөн Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрын Өфө башҡорттары - Рәхимовтарҙан тыш күҙ алдына ла килтереүе ҡыйын.
Рим Рәхимовтың ҡатыны Айым Вәлмөхәмәтова-Рәхимова - шулай уҡ юғары белемле музыкант, вокал буйынса уҡытыусы, Башҡортостан юлдаш телеканалының "Тамыр" студияһындағы "МузКәрәҙ" программаһын алып бара. Йыр сәнғәтенә, туған телгә булған мөхәббәтте улар үҙҙәренең балаларына ла бирергә тырыша. Бөгөнгө әңгәмәбеҙ - ошо матур ғаилә ағзалары менән.

Телмәр этикаһы - кешенең дөйөм мәҙәниәтен билдәләүсе төп күрһәткестәрҙең береһе. Шуға күрә уңышҡа ынтылған һәр кем үҙ телмәре өҫтөндә әүҙем эшләй. Телмәр мәҙәниәте һөйләшеүҙә хаталар ебәреүҙән ҡасыу оҫталығына ғына ҡайтып ҡалмай, ә һүҙлек запасын даими байыҡтырыуҙы, әңгәмәләшеңде тыңлай һәм ишетә белеүҙе, уның фекерен ихтирам итеүҙе, һәр осраҡта ла урынлы һәм кәрәкле һүҙҙәр таба белеүҙе үҙ эсенә ала.

Шәмғун исемле кеше әле үҙгәрмәгән Тәүратҡа буйһоноп йәшәгән. Уны уратып алған йәмғиәт поттарға табынған. Шәмғун Аллаһы Тәғәләне инҡар итеп, үҙҙәре яһаған илаһтарға табынған кешеләр менән көрәш алып барған. Уларҙы Аллаһы Тәғәләгә инанырға саҡырған. Дошмандары уны төр-лөсә юҡ итергә тырышҡан. Бер саҡ Шәмғун йәшәгән ҡаланың башлығы уны тоторға һәм һарайы алдына аҫып ҡуйырға бойороҡ бирә. Ҡулға алынған батыр Аллаһы Тәғәләгә: "Йә, Раббым! Йәшәгем һәм Һинең юлыңда көрәшкем килә. Теләктәрем ысын йөрәктән сыҡһа, ҡотҡар мине!"- тип ялбара. Шул мәл фәрештә төшөп, уны дошмандары ҡулынан ҡотҡара. Ҡотҡарылған Шәмғун яуыз ҡала башлығын һәм уның хеҙмәтселәрен хөкөм итә, артабан Аллаһы Тәғәләне инҡар итеүселәр менән япа-яңғыҙ көрәшеүен дауам итә, кешеләрҙе хаҡ юлға саҡыра. Ул көндөҙ ураҙала булһа, төндәрен намаҙ уҡып үткәрә.

Йортомда һәр саҡ теләп-көтөп алынған ҡунаҡ ошо апай-инәйҙәр. Туған да түгелдәр, ә бына ниндәйҙер күңел яҡынлығы бар. Ай һайын килеп, сутырлашып хәбәрҙәрен һөйләп, намаҙ уҡып киткәндәренән һуң күңелдә, ысынлап та, ниндәйҙер һиллек урынлаша. Һәм килгән, шылтыратып хәл белгән һайын: "Бисмиллаңды онотманыңмы? Ишегеңде асҡанда ла, ингәндә лә, һәр баҫҡан ереңдә бисмиллаңды уҡып йөрө! Бер нисә доғаны ятлап алһаң, бигерәк шәп булыр. Йөрәгең тыныс булыр, Хоҙай Тәғәлә үҙеңде ен-шайтандан аралар..." - тигән һорау менән борсолалар. Йылдар дауамында яҡын кешемә әүерелгән тағы бер апайым-ҡурсалаусымдың һүҙҙәре иҫемә төшә: "Бисмилләһи-рахмәнир-рахим", тип әйтеп йөрөһәң, шайтандар себен ҙурлығындай булып ҡала, ти. Ошо хаҡта онотма!"

Ҡайҙа бармай, ниҙәр күрмәй,
Ир-егеткәй менән ат башы.
Башҡорт халыҡ йыры "Азамат".

Үҙ-үҙемде белгәндән алып аттарға йән атам: уларҙың сабыр ҡарашы, оҙон йә ҡыҫҡа ялы, түҙем холҡо, һиңә мөлдөрәп баҡҡан күҙҙәре гелән үҙенә тарта. Әле лә кескәй улым менән парк буйлап китеп барғанда балаларҙы ҡыуандырған, матур итеп биҙәлгән аттарҙы, пониларҙы күреп, туҡтап ҡалдым.

Бөгөнгө әңгәмәсебеҙ - педагогия фәндәре кандидаты, Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университеты доценты, ғәмәли психолог, шәхси һәм ғаилә мәсьәләләре буйынса эксперт, сертификациялы йога тренеры Гөлнәзирә Сәфәрғәли ҡыҙы ЙӘНТҮРИНА. Ул шәхсән, ғәмәли психолог булараҡ, башлыса ҡатын-ҡыҙҙар менән эшләй, уларға психологик консультациялар, тренингтар уҙғара, ғаиләләрҙә барлыҡҡа килгән психологик проблемаларҙы нисек хәл итеү хаҡында кәңәштәр бирә. Төп маҡсаты - ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙың тәбиғи асылын тергеҙеү, бәхетле тормош ҡороуҙың психологик нигеҙҙәрен булдырыу. Ошо темаларға арналған әңгәмәбеҙ, моғайын, гәзит уҡыусыларыбыҙға - гүзәл заттарға ла, ир-егеттәргә лә - ҡыҙыҡлы булыр, тип уйлайбыҙ.

Тарихи сығанаҡтарҙың байтағы тикшеренеүселәрҙең иғтибарынан ситтә ҡала. Һәр эҙләнеүсе сикләнгән ваҡыт арауығында үҙен генә ҡыҙыҡһындырған материалды тупларға тырыша бит. Ниндәйҙер документ, баҫмаға юлыҡһа ла, үҙенә кәрәкле булмағанлыҡтан, уларҙың темаһына әһәмиәт бирмәй. Йә иһә бәләкәй генә факттар махсус тикшеренеүгә лайыҡлы түгел, тип табыла. Әммә ошо тикшеренеүсе ғалимдарҙың күҙ уңынан ысҡындырылған мәғлүмәттәр араһында бик ҡыҙыҡлылары ла осрай.

XIX быуат аҙағында - XX быуат башында йәшәгән рус табибы, медицина докторы Дмитрий Петрович НИКОЛЬСКИЙ 1899 йылда Санкт-Петербургта баҫылып сыҡҡан "Башкиры. Этнографическое и санитарно-антропологическое исследование" тип исемләнгән үтә ҡыҙыҡлы китап авторы булараҡ билдәле. Унан башҡа Д.П. Никольский 1895 йылда "Землеведение" ғилми журналында "Из поездки к лесным башкирам" тигән этнографик мәҡәлә баҫтыра. Был мәҡәләлә Архангел заводы, Тирәкле, Уҫманғәле, Инйәр ауылдары һәм Көньяҡ Уралдың башҡа урындары иҫкә алына. Автор урындағы башҡорттарҙың көнкүреше һәм йәшәү рәүеше, ялан һәм урман зоналары башҡорттары араһындағы айырмалыҡтар хаҡында ла бәйән итә.

Сәләмәт сабыйҙарҙаң барыһы ла һөйкөмлө, талантлы, зирәк һәм гениаль. Ни өсөн һуң уларҙың бик күптәре ҙурайғас насар яҡҡа үҙгәрә, тормошто йәмләр урынға, боҙоҡлоҡҡа бара, хатта ҡот осҡос енәйәттәр ҡыла? Әгәр буй еткереп тә улар шулай уҡ эскерһеҙ булып ҡалһа, уйҙарында һәм ҡылған ғәмәлдәрендә ихласлыҡ һәм яуаплылыҡ ятһа, беҙ ожмахтың үҙендә фәрештәләр кеүек йәшәр инек тә баһа. Үкенескә ҡаршы, кешелек донъяһы (ололар донъяһы) үтәнән-үтә ялғанға, хөсөткә, ҡомһоҙлоҡҡа, көнсөллөккә ҡоролған. Был исемлекте байтаҡ дауам итергә мөмкин булыр ине.

Донъя иғтибары элеккесә үк - башланғаны бирле - АҠШ менән Израилдең Иранға ҡаршы ғәҙелһеҙ һәм агрессив һуғыш асыуы ваҡиғаһына төбәлгән. Илдәр һәм уларҙың лидерҙары, сәйәсмән һәм киң мәғлүмәт саралары ғына түгел, донъя йәмәғәтселеге - ябай граждандар ҙа был ҡот осҡос хәлгә битараф ҡала алманы, социаль селтәрҙәрҙә күптән күҙәтелмәгән ярһыу һәм әүҙемлек менән улар агрессорҙарҙың халыҡ-ара хоҡуҡ нормаларын емереп, башбаштаҡлыҡ ҡылыуын ҡырҡа ғәйепләй һәм кисекмәҫтән һуғышты туҡтатыуҙы талап итә.

Һеҙҙе лә төрлө банктар, микрозайм ойошмалары шылтыратып аптыраталыр әле. Бергилке миңә лә "отошло процент" менән аҡса тәҡдим итеп маҙаһыҙланылар. Көн һайын, хатта көнөнә бер нисә тапҡыр шылтыратҡан саҡтары ла булды. Трубканы алмаһаң, смс-хәбәр яҙып ебәрәләр.

Рәсәй мәктәптәрендәге буллинг осраҡтары һәм ошо рәхимһеҙ күренештең ҡорбандарына әүерелеп, ауыр депрессияға дусар булыусы ҡайһы бер үҫмерҙәрҙең, ҡоралланып, үс алыу ниәте менән белем биреү учреждениеһына килеүе ил күләмендәге хәүефле "эпидемия"ға әйләнде.