Мансур Әнүәр улы ӘЙҮПОВ 1947 йылда Башҡорт АССР-ы Дәүләкән районының Исмәғил ауылында тыуған. 1973 йылда БДУ-ның филология факультетын тамамлай, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы һөнәренә эйә була. КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Ижтимағи фәндәр академияһында уҡый. Партияның Башҡортостан өлкә комитеты аппаратында эшләй, 1986-1990 йылдарҙа - "Совет Башҡортостаны" гәзитенең баш мөхәррире. Артабан Башҡорт ССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары, БР Премьер-министры урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһының Дәүләт секретары вазифаларын башҡара. 1998-2003 һәм 2007-2011 йылдарҙа - БР Президенты ҡарамағындағы Башҡортостан Дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһы ректоры. 2003-2007 йылдарҙа IV саҡырылыш Рәсәй Федерацияһы Федераль Йыйылышының Дәүләт Думаһы депутаты. Философия фәндәре кандидаты, сәйәси фәндәр докторы, профессор, БР Фәндәр академияһының мөхбир-ағзаһы, уның вице-президенты. Хеҙмәт ҡаҙаныштары өсөн "БР-ның атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре" исеменә лайыҡ булған, "Башҡортостан Республикаһы алдындағы хеҙмәттәре өсөн" ордены, БР-ҙың Маҡтау грамотаһы менән бүләкләнгән. Уҡыусыларыбыҙға Мансур Әнүәр улының хәтирәләренән өҙөктәр тәҡдим итәбеҙ.

"Киске Өфө"нөң "Рәсми сығанаҡ" рубрикаһында республикабыҙҙа хәл ителгән күркәм эштәр, актуаль мәсьәләләр хаҡындағы мәғлүмәттәрҙе уҡып торабыҙ. 34-се һандағы "Уҡытыусы ҡулында ил киләсәге" тип аталған мәҡәләлә яңы мәктәптәр, спорт комплекстары төҙөлөүе, уларҙы яңыса йыһазландырыу һәм башҡа ҡаҙаныштарҙы һанап китеү менән бер рәттән, уҡытыусы халҡының йәшәү сифатын артабан яҡшыртыуға, педагогтарға төрлө яҡлап ярҙам күрһәтеүгә ҙур иғтибар бирелеүе хаҡында уҡып һөйөндөм. Бала саҡтан үҙем ошо һөнәр эйәләрен ысын күңелдән ихтирам итәм һәм уларҙы тормошобоҙҙағы иң кәрәкле кешеләр тип һанайым.

Үткән аҙнаның шәмбе-йәкшәмбеһе Һиндостанда (Нью Дели) БРИКС илдәренең сираттағы саммиты эшләне, ул берекмә ойошторолоуының 20 йыллығына тап килеп, үҙенсәлекле символик мәғәнәгә эйә булды. Көн тәртибендә милли валюталарҙа иҫәп-хисап механизмдары булдырыу, яһалма интеллект, технологиялар шарттарында хеҙмәттәшлек, шулай уҡ глобаль идара итеү системаһын үҙгәртеп ҡороу мәсьәләләре ҡаралды. Саммитта 10 ил: Бразилия, Рәсәй, Һиндостан, Ҡытай, Көньяҡ Африка, Египет, Индонезия, Иран, Берләшкән Ғәрәп Әмирлектәре һәм Эфиопия лидерҙары ҡатнашты.

Һуңғы ваҡыт социаль селтәрҙәрҙә ни сәбәптәндер тағы ла пальма майы темаһына әйләнеп ҡайттылар. Йәмәғәтселектә һәм киң мәғлүмәт сараларында яманаты сыҡҡан был майҙы ҡотто алырлыҡ факттар менән фашлаусы күпме генә материалдар донъя күрмәһен, ил хөкүмәте халыҡ һаулығы хаҡына аҙыҡ-түлек етештереүсе тармаҡтарҙы ошо арзан сеймалды ҡулланыуҙан ҡәтғи рәүештә генә һис тыя алмай.

Яһалма интеллект тормошобоҙға шул тиклем тиҙ килеп инде, хатта ҡайһы бер һөнәр эйәләре киләсәктә эшһеҙ ҡалыуҙан ҡурҡа башланы. Нейроселтәр, ысынлап та, меңдәрсә бит мәғлүмәтте бер минутта эшкәртә. Тик ул яҙған әҫәрҙәрҙең уғата шыма, әммә ҡорораҡ булыуы, бигерәк тә бер үк һүҙҙәрҙең ҡабатланыуы (тавтология) күҙгә йыш салына. Был етешһеҙлек машинаның "аҡылһыҙлығынанмы", әллә үҙенсәлекле алгоритмдарынанмы? Рубрикабыҙҙың бөгөнгө сығарылышында ошо күренеш тураһында йәнле әңгәмә тәҡдим итәбеҙ.

Бына биш йыл инде республикала "Атайсал" проекты бойомға ашырыла, ул йәмәғәтселеккә тыуған төйәкте ярата белеүебеҙҙе һәм уның хаҡында хәстәрлек күрә алыуыбыҙҙы бик күп миҫалдарҙа иҫбат итте.

Екатеринбургта ил кимәлендә "Рус баҡыр компанияһы" призына профессиональ бокс ярышының финалы үтте. Төп алышта башҡорт боксеры Вилдан Минасов Владикавказдан Тигран Согоян менән осрашты.

Хөкүмәттең оператив кәңәшмәһендә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Хәйбулла районы Аҡъяр ауылының 3-сө "Шатлыҡ" балалар баҡсаһы тәрбиәсеһе Альбина Шәрипованы тәбрикләне. Уға "Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәғариф хеҙмәткәре" тигән маҡтаулы исем бирелде.

Йәшел, ә көҙгә табан ҡыҙғылт һабаҡлы, оҙонса япраҡлы һыу боросо (горец перечный) һыу буйҙарында, һаҙлыҡ ситтәрендә, һуғарыулы көтөүлектәрҙә үҫә. Күпләп үҫкән урындарҙа ул ҡыҙғылт төҫтәге келәмде хәтерләтә.

Ҡалдыҡ ерҙәрҙә үҫкән был үҫемлекте күптәр һуҡыр кесерткән үләне менән бутайҙар. Эйе, арыҫлан ҡойроғоноң (пустырник пятилопастный - Leonurus quinquelobatus L.) һуҡыр кесерткәнгә бер аҙ "туғанлығы" булһа ла, ул унан бейеклеге менән дә (метр ярымға етә), һабағының төҙөлөшө яғынан да ныҡ айырыла. Уның сәскәләре август бөткәнсе ҡойолмай ултырғанға күрә, бал ҡорттары унан йәй буйы бал йыя.

Әле күптән түгел генә күкрәп сәскә атҡан үләндәрҙең күбеһе ҡурышып, көйөп ергә һылаша. Улар араһында тик бер генә үҫемлек, ап-аҡ сәскәләрен ҡояшҡа йылмайтып, ғорур баҫып тора. Был - меңьяпраҡ (тысячелистник лекарственный - Achillea millefolium L.).

Күгүләндәр ҡалҡҡас, ҡайтам әле
Үҙебеҙҙең тауҙар яғына…
Ғәлим Дәүләтов

Һуңғы йылдарҙа халыҡтың ышаныусанлығынан, берҡатлылығынан файҙаланып, сирҙәрҙе дауалайбыҙ, яҙмыштарҙы күҙаллайбыҙ, тип, күрәҙә һәм сихыр менән шөғөлләнеүсе һәм шул юл менән мал йыйыусы ялғансылар күбәйҙе. Был шөғөл Ислам диненә, мосолмандарға ғына түгел, бөтә халыҡҡа ҙур зыян килтерә. Сөнки сихыр һәм күрәҙәлек - Аллаһҡа һәм Уның Бәйғәмбәренә ышанмау, Уларға итәғәт итмәү, тигән һүҙ.

Нәркәс юҡта өйләнешеү хаҡында хәбәр ҡуҙғатҡыһы килмәне егеттең. Оҙаҡлап та ултырманы, сәй эскәс тә ҡуҙғалып, автобусҡа китте. "Ҡайны" кеше оҙатырға сыҡты. Артынса "ҡәйнәһенең" шыбырҙап ҡына: "Бер ни белмәй шикелле ул, белмәһә әйт!" - тигәне ҡолағына салынып ҡалды. Тик хужа кеше туҡталышта күҙҙәрен ситкә алып ниңәлер ыҡ-мыҡ килде, кәрәкмәгән хәбәр сурытты, егет автобусҡа күтәрелә башлағас ҡына, кинәт һиҫкәнеп, "кейәү" тине лә, яңылыш хәбәр әйткәндәй тотлоҡто һәм, ниҙер юғалтып сикһеҙ үкенгән ҡиәфәттә ҡул иҙәне...

"Ҙур рәхмәт, рәхәтләнеп, йылмая-йылмая уҡыным. Шул тиклем халыҡсан тел, яғымлы юмор менән яҙылған. Үҙем өсөн күптән ҡулланылыштан сыҡҡан, йә урындағы һөйләштә, ололар телендә генә һаҡланып ҡалған әллә күпме һүҙҙәр астым. Хикәйәне уҡығанда үҙемдең балалығым үткән ауылымды, күптән инде баҡыйлыҡҡа күскән инәй- бабайҙарҙы (йәндәре йәннәттә булһын) иҫкә төшөрҙөм. Тағы ла бер тапҡыр ҙур рәхмәт, һаулыҡ, ижади уңыштар һеҙгә..." тип, "Бәйләнештә" селтәрендә Вәзилә Хәкимова күренекле яҙыусы Хәйҙәр Тапаковтың "Туғандар һәм таныштар" хикәйәһенә ҡарата үҙ мөнәсәбәтен белдергән.
Әйткәндәй, Хәйҙәр Тапаковтың "Йәшлеккә ҡайтыу" проза йыйынтығының Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһына тәҡдим ителеүен китап һөйөүселәр ҙур ҡәнәғәтлек менән ҡаршы алды.

Башҡорт халҡының яҙмышы менән айырылғыһыҙ бәйле булған үҙенсәлекле тарихи-архитектура комплексын, Ырымбурҙағы Каруанһарайҙы, "башҡорттарҙың изге урыны" тип йөрөтәләр. Фарсы теленән үҙләштерелгән һүҙ "каруандар йорто", "ҡунаҡ йорто" тигәнде аңлата.

Тарихтың туҙға ғына түгел, телгә лә яҙылғаны

Этнонимдарға кире ҡайтып, башлаған фекеребеҙҙе дауам итәйек. Әйтәйек, ғәрәптәр үҙҙәрен нилектән ғәрәп тип атаған һуң? Баҡһаң, был этнонимдың нигеҙендә "ар атаһы" тигән мәғәнә ята икән: "арий" һүҙе ер кешеһе мәғәнәһен бирһә, "аба" ғәрәпсәнән "атай" тип тәржемә ителә.

Өфө мәктәптәрендә быйыл 12 меңгә яҡын бала беренсе тапҡыр парта артына ултырҙы. Уларҙың ата-әсәләре өсөн психологтар "адаптация" тип атаған бик мөһим этап башлана. Өлкән категориялы медицина психологы Регина ХӘЛФИНА нисек итеп беренсе класс балаһының күңелендә уҡыу процесына һәм мәктәпкә ҡарата һөйөү уятыу тураһында кәңәштәре менән бүлеште.

Сентябрҙең тәүге аҙнаһы ла үтеп китте. Донъя кимәлендә һәм Рәсәй буйынса ошо ваҡыт киҫәге эсендә иң беренсе иғтибарҙы йәлеп итеүсе сәйәси ваҡиғаларҙың береһе АҠШ президенты вәкилдәренең Мәскәүгә рәсми визиты булғандыр.

Башҡортостанда ике тапҡыр Советтар Союзы Геройы Муса Гәрәев исемендәге пилотһыҙ осоу аппараттары батальоны сафын тулыландырыу дауам итә.

Ир-егеттәр Оборона министрлығы менән БПЛА операторҙары һәм был подразделениеның башҡа һөнәрҙәре буйынса хеҙмәт итеү өсөн әүҙем контракт төҙөй. Ошо йәһәттән башҡорт дроноводтар батальонын ойоштороу инициативаһы менән сығыш яһаған республ