Кейәү үләнен (чабрец, тимьян ползучий, богородская трава - Thymus bashkiriensis L.) күп урында ҡан үләне тип тә йөрөтәләр. Сөнки ул сәскә атҡан осорҙа бөтә тау бите ҡуйы ҡыҙыл төҫкә инә. Ә кейәү үләне тигән исеме уның ныҡ хуш еҫле булыуына бәйләнгән. Фәнни атамаһы "Тимус" латинса "көслө" тигәнде аңлата. Элек, одеколон, хушбуй кеүек парфюмерия әйберҙәре аҙ булған саҡта, йәш кейәүҙәр кәләш кейәүләгән осорҙа уны кейемдәренә ҡыҫтырып йөрөр булғандар.

Башҡортостанда 443 һыуһаҡлағыс һәм быуа бар. Иң ҙурҙары - Павловка (Ҡариҙел йылғаһы, күләме 1400 млн куб м), Йомағужа (Ағиҙел, 600), Нөғөш (Нөғөш, 410), Ҡарман (Беүә, 134), Аҡъяр (Ташлы, 49,4), Һаҡмар (30,9), Таналыҡ (Таналыҡ, 14,2), Ыҫлаҡ (Ҡорһаҡ, 13,5), Нурлы (Нурлы, 10). Дөйөм алғанда, барлығы 119 һыуһаҡлағыстың күләме 1,0 млн куб метрҙан ашыу. Улар Ашҡаҙар, Өршәк, Дим, Сәрмәсән, Баҙы, Сөн, Өҫән, Быҙаулыҡ һәм башҡа йылғаларҙы быуып эшләнгән.

Йәмле йәй ахыры менән йомарт көҙ башы осрашҡан ошо ҡабатланмаҫ тәбиғәт яңырыуы мәлендә билдәле шағирә һәм журналист Зөһрә Сәлимйән ҡыҙы Ҡотлогилдина донъяға килә.

-Былай, дөйөм алғанда килешеп йәшәйһегеҙме һуң?

...ЯРАТАП БАШҠАРҒАН ХЕҘМӘТЕМӘ ӘҮЕРЕЛДЕ

Башҡорт милли биҙәктәре төшөрөлгән ҡымыҙ, бал, сәй һауыттары, ҡалаҡтар, батмустар, ҡумталар. Семәр һалынған, диуарға элер өсөн яһалған сулпы рәүешендәге тәрилкәләр. Боронғо халыҡ кәсептәренә нигеҙләнеп эшләнгән кейем-һалым, балаҫ-япмалар, йорт-ҡаралты монаяты. Башҡортостанды, Өфөнө танытҡан сувенирҙар һәм башҡаһы. "Башҡорт балы" тип яҙылған бал тәпәне янындағы айыу һыны иһә - классик бренд. "Ағиҙел" башҡорт художество кәсептәре берекмәһе етештергән ошондай әйберҙәр совет заманынан билдәле. Уларҙы затлы бүләк итеп биреү ҙә мәртәбәле, йортто ла биҙәргә яратабыҙ, ҡулланабыҙ ҙа. "Ағиҙел"дең генераль директоры Гүзәл Миҙхәт ҡыҙы КӘРИМОВА менән әңгәмәгә берекмәнең артабанғы үҫешен тоҫмаллау, шул маҡсатта халыҡ-ара бәйләнештәрҙе нығытыу; халыҡ кәсептәрен һаҡлауҙа һәм үҫтереүҙә республикабыҙ оҫталарының эшмәкәрлегенә булышлыҡ итеү кеүек һорауҙар, уй-фекерҙәр этәргес бирҙе.

Бер генә башҡорт кешеһе лә бер ҡасан да үҙҙәренең һәм башҡаларҙың рудниктарында эшләмәй, был шөғөл уларҙың үҙҙәрен ғорур тотоуҙарына һәм көстәренә тап килмәй: әммә уларҙың күптәре заводтарға мәғдән ташып ҙур булмаған килем ала. Бындай эштәр, йорттарында башҡарған төрлө ғәмәлдәре кеүек үк, уларҙың ваҡытын күп алмай; шуға күрә ир-аттар ҡыштың яртыһынан күберәген усаҡ алдында төрөпкә тартып, ә йәй көндәрен, ҡымыҙ эсеп, гәпләшеп уҙғарған (күрәһең, бындай дөрөҫ булмаған мәғлүмәтте Георгиға берәй рус чиновнигы һөйләгәндер. - Тәрж. иҫк.).

Июлдең һуңғы бер көнөндә Бөтә донъя мейе көнө билдәләнде. Ошо уңайҙан Рәсәйҙең Һаулыҡ һаҡлау министрлығы баш мейеһен һаҡлау аҙналығын да иғлан итте

2011 йылда Берләшкән Милләттәр Ойошмаһының Генераль Ассамблеяһы 30 июлде Халыҡ-ара дуҫлыҡ көнө тип иғлан итә.

Үткән аҙна йәкшәмбеһе (26 июль) Рәсәйҙә 330 йыллыҡ тарихы булған Хәрби-Диңгеҙ Флоты (ВМФ) көнө киң билдәләнде. Был көн РФ Президенты Владимир Путин Флот хәрби хеҙмәткәрҙәрен ҡотларға Санкт-Петербургтағы Баш Адмиралтействоға килде.

Хәҙерге ваҡытта тормошобоҙға смартфондар, интернет-сервистар кеүек яңы технологиялар ныҡлап үтеп инде. Ҡайһы саҡта кеше ҡатмарлы проблемалар эсендә аптырап ҡала, уға психологик ярҙам кәрәк була. ЯИ ошондай саҡта ярҙам күрһәтә аламы?

Өфөләге Контракт буйынса хәрби хеҙмәткә һайлап алыу пункты офицеры, капитан Фәдис Солтанов һүҙҙәренсә, пилотһыҙ ғәскәр системаһында хеҙмәт итергә теләүселәр һаны арта.

Өфө Фән һәм технологиялар университетының "Айтуған" халыҡ бейеүҙәре ансамбле Истанбулда Бөтә донъя халыҡ бейеүҙәре конкурсы кубогын яуланы. Был хаҡта БР Мәҙәниәт министрлығынан хәбәр иттеләр.

Яҡшы уңыш алыр өсөн һәүәҫкәр баҡсасылар нимә генә уйлап тапмай. Ағыулы матдәләр түгел, ә тоҙ, ойоған һөт, сода, йод кеүек һәм башҡа ҡул осонда булған әйберҙәр ниндәй осраҡта ярҙам итә?

Ҡаҙаяҡтар (щитовник мужской - Dryopteris filix - mas L.) - беҙҙең планетаның боронғо үҫемлектәренең береһе. Ҡасандыр Ер йөҙөн күбеһенсә улар ғына биләп алған булған. Хәҙер ҙә ҡайһы бер тропик илдәрҙә ҙур-ҙур майҙандарҙа гигант ҡаҙаяҡтар үҫә. Улар унда мәңге йәшел үҫемлектәр һанала. Африканың Рувензори тау һырттарында 65 километрға һуҙылған Семлики йылғаһы аға. Уның үҙәнендә һауа ағымы үҙгәрмәй, һәр саҡ тын тора, һәм бына ошондай шарттарҙа үҙенә күрә бер микроклимат барлыҡҡа килгән. Ерҙән һәр ваҡыт томан күтәрелә, ул бер аҙ ваҡыттан һыуынып, ямғыр булып кире төшә. Һауа, тупраҡ, үҫемлектәр - бөтәһе лә йылы һыу парҙары менән туйынған… Бына ошондай тәбиғәт шарттарында бейеклеге 9 метрға тиклем еткән ағас кеүек бейек ҡаҙаяҡтар менән бергә бәләкәй ҡаҙаяҡтарҙың да һанһыҙ күп төрҙәре үҫә. Ярым ҡараңғылыҡ, дымдың, йылылыҡтың етерлек булыуы, тупраҡтың уңайлы төрҙәре - былар бөтәһе лә ҡаҙаяҡтар үҫер өсөн һәйбәт шарттар тыуҙыра. Ер йөҙө күп миллион йылдар элек нисек булһа, хәҙер ҙә шул көйө, үҙгәрмәгән кеүек…

Айыу баланы (жимолость татарская - Lonicera tatarica L.) - ошо уҡ исемдәге ғаиләгә ҡараған ҡыуаҡ ағас. Ул тау битләүҙәрендә, урман ситтәрендә үҫә. Аҡ йәки алһыу сәскәле был ҡыуаҡ күптәргә таныш. Ботаҡтары һарғылт һоро төҫтә, бейеклеге 1 - 3 метрға етә. Япраҡтары йомортҡа йәки эллиптик формала, телгеләнмәгән. Май-июнь айҙарында сәскә ата. Емештәре - ҡыҙғылт һары, балан ҙурлығында, ағыулы. Беҙҙең республиканың Ейәнсура, Мәләүез, Ишембай, Стәрлетамаҡ, Туймазы, Балаҡатай райондарында күпләп үҫә. Был үҫемлек - беҙҙең урмандарыбыҙҙың, туғайҙарыбыҙҙың ғәжәп матур биҙәктәренең береһе. Шуға күрә уны декоратив ағас сифатында ҡала баҡсаларын биҙәү өсөн дә ултырталар, ул яңы ерҙә бик тиҙ үҫеп китә. Баш ҡалабыҙ Өфөлә уның майҙаны йөҙәр гектарға етә. Умартасыларға был үҫемлектең бик һәйбәт бал биреү үҙенсәлеге күптән билдәле. Унан алынған бал үтә күренмәле таҙа һәм хуш еҫле була.

Быйыл декабрҙә Советтар Союзының тарҡалыуына 35 йыл тула. Бөгөнгө заман бөтә донъя тарихына ғәйәт ҙур йоғонто яһаған был глобаль сәйәси ваҡиғаны төрлөсә баһалап була, әлбиттә. Империялар ҡасандыр барыбер емерелә, тип фәлсәфәүи һығымта менән сикләнергә һәм үҙеңде тынысландырырға, йә иһә Бөйөк Державаның юҡҡа сығыуын, милли катастрофа, тип баһаларға мөмкин. Нисек кенә булғанда ла, ваҡытты кирегә бороу мөмкин түгел.

Йоманан һуң, Хәлфетдиндең "Беларусь"ына тағылған бәләкәй тимер арбаға һалам түшәп һалып, көҙҙөң ҡарһыҙ һуңғы айы ныҡ ҡына һыуытып торғанға, толоптар кейеп алып, күрше ауылға ҡарай юлландыҡ. Беҙҙән башҡа Мәҙинә апайҙың бер туған ҡустыһы менән килене лә бар. Мәҙинә апайҙың йоҡа ирендәре асылмаҫ өсөн береккәндәр, ҡымтылғандар һымаҡ, йөҙө ҡара көйгән, дебет шәл ураған башын тотошлай толоп яғаһына йәшереп, юл буйы ауыҙ асып бер һүҙ өндәшмәне, кәләш әйттерергә түгел, тамуҡ киҫәүендәй һерәйешеп, ойоп, кемделер ерләргә китеп барғандайбыҙ.

Йөрәгеңдә ил ҡотондай - һүнмәһен ут,
Ата-баба аманаты - үлмәһен рух.
Саңың оло, Уралтауҙай дәрәжәле,
Аҡ намыҫтан айырыла күрмәһен ул,
Бар халҡыңдан айырылыу белмәһен ул!

"Ҡарында ятҡан баланың - хан булаһын, биләүҙә ятҡан баланың бей булаһын кем белгән?" тигән әйтем бар халыҡта. Ҡарында йәки биләүҙә ятҡан баланың киләсәктә кем булырын белмәһә лә, үҙе уҡытҡан, үҙе тәрбиәләгән баланың киләсәктә ҡайһы йүнәлештә, ниндәй һуҡмаҡтан китерен уҡытыусы һиҙә, белә һәм күрә йөрөй. Йылы тупраҡта тамыр йәйҙереп, ҡарап, тәрбиәләп торһаң, тәҙрә төптәрендәге гөлдәр ҙә шиңмәй, һулымай, ҡышҡы сатлама һыуыҡтарға ҡарамай, йәшел килеш һаҡлана. Белем биреү һәм үҫтереү - мәктәптең төп бурысы булһа, дөрөҫ тәрбиә биреү - һәр беребеҙгә ҡағылған эш.

Беҙ үпкәләүҙең бала йәки ҡатын-ҡыҙға ғына хас хис-тойғо булыуына күнеккәнбеҙ. Әммә һуңғы йылдарҙа ир-егеттең һүҙгә, шаяртыуға, иҫкәрмәләргә йәки уларҙың фекере менән һинеке тап килмәгән күренештәргә кире реакцияһы көсәйҙе. Йәғни, улар ҙа үсексәнгә әйләнде.

"Әсә һөтө менән инмәгән, кәзә һөтө менән инмәй" ти башҡорт халыҡ мәҡәле.Бында һүҙ кешегә әсә һөтө менән генә тапшырыла торған ҡиммәттәр һәм төшөнсәләр хаҡында бара. Урынлы һорау тыуа: сит әсәнең күкрәк һөтө менән балаға уның да күркәм сифаттары күсәме икән? Был һорауға яуап бирер өсөн бер фәһемле ваҡиғаның юҫығына күҙ йүгертәйек.