Утлы яу яландары үтеп, ғүмере буйы ҡулынан ҡәләм төшөрмәй ижад иткән фронтовик-шағир, прозаик, журналист һәм педагог Әмир Моратовтың исеме ваҡытлы матбуғат дуҫтарына, әҙәбиәт һөйөүселәргә бик яҡшы таныш. Уның күп тиҫтә йылдар буйына гәзит-журнал биттәрендә, төрлө йыйынтыҡтарҙа һәм айырым китаптар булып донъя күргән шиғырҙары, хикәйәләре һәм очерктары халыҡсан оҫта тел менән үтә лә мауыҡтырғыс итеп яҙылыуы менән арбай.

Бөгөн килеп йәмғиәтебеҙҙә шундай ихтыяж тыуҙы: тарихи шәхестәребеҙҙең, төрлө һуғыштар геройҙарының ғына түгел, оло фиҙаҡәрлек, ныҡышмаллыҡ, энтузиазм, батырлыҡ менән шул тиклем ҙур эштәр башҡарған, хөрмәт, дан ҡаҙанған арҙаҡлы хеҙмәт ҡаһармандарының да өлгөһөн, тормош юлын, тәжрибәһен өйрәнеү, бер китап итеп төпләү кәрәк. Киләсәк быуындарға хеҙмәт тигән хазинаның баһаһын, ҡиммәтен, дәрәжәһен тапшырыу өсөн кәрәк был. Өлкән быуындар өлгөһөнә эйәрә алмаған хәлдә лә, уларға тиңләшергә тырышырға тейеш бит бөгөнгө быуын. Әлегә шундай хеҙмәт ҡаһармандарының икәүһенең исемен күптән түгел булып үткән сараларға бәйләп кенә, ҡыҫҡаса ғына телгә алыуыбыҙ. Ә "Хеҙмәт ҡаһарманы" рубрикаһын уҡыусыларыбыҙ менән бергәләп киләсәктә лә дауам итеү фарыз булыр ул.

Республиканың Милли музейында "Егәрленең аты ла арымаҫ" тип аталған күргәҙмә асылды. Йылҡы малы башҡорт өсөн ирек һәм тоғролоҡ, алға ынтылыш һәм көс-ҡеүәт символы булып тора. Һынлы сәнғәттә ул айырым урын биләй. Рәссамдар ғаиләһе Светлана Фәрит ҡыҙы һәм Дамир Мәхмүт улы Тархановтарҙың ошо теманы үҙ эсенә алған ижад емештәре тарих менән бөгөнгөнө солғай, һәр бер эш рух күтәренкелеге өҫтәп, әҙәм затына булған ышанысты нығыта. "Егәрленең аты ла арымаҫ" тап ошо мәғәнәне асып бирә лә инде.
Ғаилә ҡиммәттәрен һаҡлау, үҫтереү, үҙебеҙҙе уратҡан мөхитте, халыҡ йолаларын ҡәҙерләү, ата-бабалар ҡалдырған мираҫты баһалау кеүек изге төшөнсәләргә мөрәжәғәт итә Тархановтар. Шуның менән отошло, яҡын һәм ҡәҙерле уларҙың ижады. Бер үк ваҡытта, һынлы сәнғәттең киң мөмкинлектәрен күрһәтә алыуҙары менән иғтибарҙы үҙенә тарта күргәҙмәгә ҡуйылған эштәр.

1943 йылдың ғинуарында Ҡунаҡбай ауылының ун һигеҙ йәше тулған ун бер егетенә армияға алыныуҙары тураһында ҡағыҙ тотторҙолар. Фуат өсөн был ғәҙәти хәл тойолдо. "Һуғыш сыҡҡан!" тигән яман хәбәр килгәндән һуң ауыл алтмышлаған ир-егетен яу ҡырына оҙатҡайны инде. Көн үтә, ай үтә, һуғыш, әҙәм йотҡан аждаһалай, инде йәш-елкенсәкте лә һура. Ауыр ҙа, борсоулы ла мәл. Әммә тәҡдирҙән ҡасып булмай.

...Әһле ислам йоҡлабыраҡ ҡалыр булды,
Башҡа милләт алға табан барыр булды.
Дошмандарға ҡаршы торор ҡылмаҡ өсөн
Яңы ғилемдәр беҙгә зарур булды.
Хәл килһә, төрлө фәнде күргән яҡшы,
Ғалимдар ҡатарына кергән яҡшы.
Русса уҡып-яҙып ҡына түгел белмәк,
Хәл килһә, французса белгән яҡшы.
Иң әүәл үҙ ғилемеңдә асыҡ бул һин,
Ышанысың ҡеүәте таҙа булһын... -
тип яҙған мәшһүр Аҡмуллабыҙ үҙенең "Борадәргә" (дуҫҡа, иптәшкә) шиғырында. Уның был шиғыр юлдарын республикабыҙҙың полилингваль уҡыу йорттарының девизы итеп алырға мөмкин булыр ине.
Ысынлап та, Аҡмулла әйткәнсә, күп тел белеүҙең әһәмиәте хаҡында тағы ла бик күп дәлилдәр килтерергә мөмкин булыр ине. 2-се "Смарт" Республика полилингваль күп профилле гимназия директоры Наил Радик улы ӘМИНЕВ, 1-се Республика полилингваль күп профилле гимназия директоры Ришат Марс улы КАМАЛОВ менән шул хаҡта фекер ҡорҙоҡ.

"Яһалма зиһен" тип әйтеү дөрөҫмө? Һүҙмә-һүҙ ҡарағанда, дөрөҫ һымаҡ. Төп нөсхәлә: artificial intelligence. Artificial - "яһалма", intelligence - "фекер йөрөтөү, аңлау һәләте", тимәк, был һүҙ зиһен эшмәкәрлеге менән бәйле, тип аңларға була. Тик беҙ йәш саҡта һүҙҙәрҙе түгел, мәғәнәне тәржемә итергә кәрәк, тип өйрәтә торғайнылар. Шулай булғас, иң тәүҙә "artificial intelligence", йәғни "искусственный интеллект" нимә ул, тигән һорау бирәйек.

Үткән аҙнаның һуңғы көнөнә ҡарата РФ Оборона министрлығы шулай тип хәбәр итте: Рәсәй ғәскәрҙәре Украина Ҡораллы көстәре тарафынан файҙаланылыусы транспорт һәм энергетика объекттарын, шулай уҡ пилотһыҙ осоу аппараттарын һаҡлау һәм сығарыу пункттарын утҡа тотто. Рәсәй яугирҙары үҙ позицияларын яҡшыртыуға өлгәште.

Өфө фән һәм технологиялар университетының хәрби уҡыуҙар үҙәгендә "Пилотһыҙ осоу аппараты операторы" белгеслеге буйынса уҡыуҙар дауам итә.

Боронғо дини риүәйәттәргә ярашлы, әҙәми заттар ер йөҙөндә тереклек итә алһын өсөн уларға бер шарт ҡуйыла: ул да булһа - ейер ризыҡ табыу маҡсатында маңлай тирен түгеп, төрлө эштәр башҡарыу.

Үткән аҙнала республика Башлығы Радий Хәбиров Өфөлә Башҡортостандың милли геройы Салауат Юлаевҡа һәйкәлде реставрациялау барышын ҡараны һәм Башҡортостан юлдаш телеканалына биргән интервьюһында монументты реставрациялау барышы хаҡында һөйләне, уны тергеҙеү варианттарын билдәләне.

Арыҫлан Мөбәрәков исемендәге Сибай башҡорт дәүләт драма театрында эшләүсе Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Әлфирә ҒӘЛЛӘМОВА ошо көндәрҙә матур ғүмер байрамын билдәләй. Ошо уңайҙан ижади шәхес менән әңгәмә ҡорҙоҡ.

Билдәле боксер Артур Собханғолов Тажикстандан донъя чемпионаты призеры, Олимпия уйындарында ҡатнашыусы Баходур Усмонов менән рингта осрашасаҡ.

Былтыр Ишембайҙа үткән юрматы башҡорттары ырыуы йыйынында Ырымбур өлкәһенән ҙур ғына делегация ҡатнашҡайны. Өлкәнең Новосергеевка районы биләмәһендәге Ҡыуайыр йылғаһы буйҙарын төйәк иткән Мерәҫ ауылы юрматылары ине улар. Стәрлебаш районы юрматылары бигерәк тә шат булды был ҡунаҡтарға, сөнки улар райондың Аллағыуат ауылынан күсеп китеп, Мерәҫ тигән ауылға нигеҙ һалған юрматылар тураһында иҫтәлекте хәтерҙәрендә һаҡлайҙар ине әле.

-Ҡаҙҙарҙы йылғаға алып барам, - тип киткәйне, оҙаҡланы Динислам.
Иркен итеп "бассейн" эшләп ҡуйғайны ла ул, һыймай башланылар. Ҡойонабыҙ, тиҙәр ҙә, һыуҙы түгеп-сәсеп, үҙҙәре лә бысранып бөтәләр. Зыу килеп, кәртәгә һыймай йүгерешеп алып китәләр. Күтәрелеп осорға маташҡан булалар хатта, тик ҡанаттары әлегә ҡыҫҡа, ҡауырһындары шыйыҡ.

Кем ул мәктәп директоры? Дөрөҫөн әйтергә кәрәк, директорҙарҙы махсус рәүештә бер ҡайҙа ла уҡытмайҙар, ул шул уҡ уҡытыусы. Тик бер нәмәне оноторға ярамай, директор ҡулында "түргә элә торған сабата"һы була. "Сабата"һын түргә эләме-юҡмы, был уның шәхси эше. Сибай ҡалаһының Рамаҙан Өмөтбаев исемендәге Башҡорт лицейы директоры Дилә Урал ҡыҙы ФӘТҠУЛЛИНА менән һөйләшкәндә уның эш кабинеты түренә ҡарап-ҡарап ҡуйҙым. Әлегә унда сабата элерҙәй ҡаҙаҡ күренмәй. Моғайын, күренмәҫ тә. Ул асыҡ сырайлы, асыҡ фекерле йәш етәксе, әлегә баш булырға өйрәнә, яңы ысулдар эҙләй, асыштар яһай. Иң мөһиме, ана шул эҙләнеүҙәрендә ул үҙе етәкләгән уҡыу йортоноң матур йолаларын, ныҡлы нигеҙен һаҡлай. Шуға ла башҡорт лицейының асылы, сағыу йөҙө бар. Әңгәмә - директор менән.

Театр - үҙе бер башҡа ғәжәйеп донъя, меңәр йылдар дауамында үҫешкән һәм үҙгәрә барған иң боронғо һәм мауыҡтырғыс сәнғәт төрө. "Әгәр театрҙың асылы күңел асыу тамашаһында ғына булһа, бәлки, уға шул тиклем ҙур көс һалырға ла кәрәкмәҫ ине. Әммә театр ул - тормош көҙгөһө", - тигән бөйөк театр реформаторы Константин Станиславский.
Сираттағы әңгәмәбеҙ Мәжит Ғафури исемендәге Башҡорт дәүләт академия драма театры директоры Зиннур Фәрит улы СӨЛӘЙМӘНОВ менән.

XIX быуат аҙағында - XX быуат башында йәшәгән рус табибы, медицина докторы Дмитрий Петрович НИКОЛЬСКИЙ 1899 йылда Санкт-Петербургта баҫылып сыҡҡан "Башкиры. Этнографическое и санитарно-антропологическое исследование" тип исемләнгән үтә ҡыҙыҡлы китап авторы булараҡ билдәле. Унан башҡа Д.П. Никольский 1895 йылда "Землеведение" ғилми журналында "Из поездки к лесным башкирам" тигән этнографик мәҡәлә баҫтыра. Был мәҡәләлә Архангел заводы, Тирәкле, Уҫманғәле, Инйәр ауылдары һәм Көньяҡ Уралдың башҡа урындары иҫкә алына. Автор урындағы башҡорттарҙың көнкүреше һәм йәшәү рәүеше, ялан һәм урман зоналары башҡорттары араһындағы айырмалыҡтар хаҡында ла бәйән итә.

"Кем ялғансы? Ишеткәнен һөйләүсе" тигән башҡорт халыҡ мәҡәле бар. "Бәндә һөйләр, тәҡдир көлөр" тигән әйтемдә лә шундай уҡ йөкмәткеләге хәҡиҡәт ята. Башҡорт телендә ошондай аҡыллы ла, халҡыбыҙҙың асылын, холҡон, йәшәйеш рәүешен, йола-ҡағиҙәләрен үҙ эсенә алған мәҡәл-әйтемдәр ифрат күп. Ә хәҙер был мәҡәлдәрҙәге аҡылды тормошта булған бер ваҡиға менән нығытып ҡуяйыҡ.

Үткән аҙнаның шәмбе иртәһенә шул мәғлүм булды: Рәсәй штурмлаусылары Харьков йүнәлешендә Зыбино ауылынан украин һалдаттарын бәреп сығарҙы һәм ошо тораҡ пунктын яуланы.

Һеҙ мәктәптә уҡығанда берәй дәресте селпәрәмә килтергәнегеҙ булдымы? Ә минең булды. Шуны иҫемә төшөрөп, йылмайып иҫкә алып ултырам бына.