Билдәле булыуынса, теге йәки был халыҡтың мәҙәниәтендә, телендә, әхлаҡи-этик нормаларында, йәшәү тәртибендә, ышаныуҙарында тик уға ғына хас үҙенсәлекле билдәләр бар. Оҡшашлыҡтың сәбәптәре иһә бер осраҡта - халыҡтар араһындағы тарихи-генетик, икенсе осраҡта ижтимағи үҫештәге оҡшаш шарттар нигеҙендә яралған тарихи-типологик уртаҡлыҡ менән аңлатыла.

Шул уҡ ваҡытта кешеләрҙең поэтик, логик фекерләүендәге дөйөм кешелек донъяһына хас яҙылмаған ҡанундарҙың булыуын да иҫтән сығарырға ярамай. Поэтик ижадтағы оҡшашлыҡтың йәнә бер сәбәбе - алынмасылыҡ. Был күренеште фольклорҙың төрлө жанрҙары миҫалында күрһәтергә була. Мәҫәлән, мәҡәл, әйтемдәрҙең бер халыҡтан икенсеһенә күсеү осраҡтары. Башҡорт мәҡәлдәре һәм әйтемдәре араһында ла башҡа телдәрҙән ингән берәмектәр осрай, ләкин улар һан яғынан күп түгел. Бәғзеләре, нигеҙҙә, матбуғат биттәрендә осрағандары, урыҫ теленән тәржемә булараҡ ҡабул ителә. Башҡорт һәм инглиз телдәрендәге һүҙмә-һүҙ тура килгән мәҡәлдәрҙең ҡайһылары башҡорт теленә инглиздәрҙән урыҫ теле аша килеп ингән булыуы ихтимал. Тик шуныһы, теге йәки был мәҡәлде фәҡәт инглиздеке тип ҡәтғи рәүештә раҫлау ҙа ауыр. Ни өсөн тигәндә, инглиздәрҙә грек, латин, француз, немец телдәренән алынған мәҡәл-әйтем, фразеологизмдар байтаҡ. Донъя халыҡтарының фольклорында, дөйөм алғанда, бер үк жанрҙар. Ни өсөн тигәндә, халыҡ ижады жанрҙарының һәр береһе кеше тормошо менән бәйле, үҙенең тәғәйенләнеше һәм функцияһы бар. Бына ошо дөйөмлөк, оҡшашлыҡ эсендә беҙ башҡорт фольклорын үҙ асылы, үҙенсәлеге, беҙгә генә хас һыҙаттары менән тулы ғына килеш һаҡлап ҡалырға, үҫтерергә һәм күрһәтә белергә тейеш.

Фәнүзә НӘҘЕРШИНА,
филология фәндәре докторы.

КИРЕ СЫҒЫРҒА