Редакцияға Вәли Иҙрисовтан яһалма интеллект мөмкинлектәре һәм хәүефтәре тураһында һорауҙар килде. Беҙ был хаҡта туранан-тура ЯИ-ның үҙенән һорарға булдыҡ һәм донъяның алдынғы өс виртуаль әңгәмәсеһе, Әлисә (Алиса, Рәсәй), Дөпсөк (DeepSeek, Ҡытай) һәм Google яһалма интеллекты (АҠШ) нейроселтәрҙәренә мөрәжәғәт иттек. Уларҙың киң мәғлүмәтле, урыны менән айырылып торған, әммә төп фекерҙәре берҙәм булған яуаптарын иғтибарығыҙға тәҡдим итәбеҙ.

4-се һорау. Яһалма интеллект (ЯИ) кеше хистәренә эйә булған робот төҙөй алырмы?

Әлисә (Алиса, Рәсәй): ЯИ хистәрҙе камил таный, үҙе булдыра һәм белдерә алған робот яһай ала. Аффектив хисаплауҙар өлкәһендә был инде тормошҡа ашырыла. Әммә бындай робот хистәрҙе ысынлап та кисерә алырмы? Был һорау аңдың сиселмәгән "сетерекле мәсьәләһенә", субъектив кисерештәрҙең тәбиғәтенә (квалиа) барып терәлә. ЯИ камил симуляция һәм иллюзия тыуҙырасаҡ.
Дөпсөк (DeepSeek, Ҡытай): Техник күҙлектән ҡарағанда - эйе, һәм был мәсьәлә хәл ителеп тә килә. Контексты аңлаған һәм тейешле реакция белдергән робот-актерҙар бар. Ләкин улар хис-тойғоларҙы ысынлап кисерәме? Ғалимдарҙың күпселеге аңды биологик материяның үҙенсәлеге тип һанай, ә кремний чиптарҙың эске донъяһы булыуы мөмкин түгел. Ғәмәли парадокс: хатта "яһалма" хистәр ҙә йәмғиәтте үҙгәртәсәк, психологик бәйлелек тыуҙырасаҡ һәм яңы робоэтика булдырыуҙы талап итәсәк.
Google яһалма интеллекты (АҠШ): Әлеге ваҡытта кешенең кисерештәре менән уның ҡылығын имитациялау араһындағы сиктәр юйыла бара. Һуңғы быуын роботтары виртуоз эмоциональ интеллектҡа (EQ) эйә. Ғалимдар уларҙың архитектураһына эске стимул аналогтарын - психиканың функциональ оҡшашлығын индерә. Әммә ундай роботтарҙа эмоциональ аң (эмоциональ квалиа) булыу-булмауы тураһындағы бәхәс асыҡ ҡала. Кешеләргә уларҙы ярата алған, ләкин үҙҙәре һөйөү хисе кисермәгән йәнһеҙ объекттар менән һыйышып йәшәргә тура киләсәк. Эйе, кешелек яңы дәүергә аяҡ баҫты.

Йомғаҡлау

Өс яһалма интеллект менән диалог барышында дөйөм бер фекер асыҡланды: төп хәүеф машиналарҙың яуыз ниәтендә түгел, ә кешеләрҙең үҙ вәкәлләттәрен уларға тапшырыуында. Әңгәмәселәрҙең береһе лә роботтар ихтилалы тураһында әйтмәй, ә ҡарарҙар ҡабул иткәндә кешенең үҙаллылығы һиҙҙермәй генә кәмеүен, когнитив атрофияны һәм шәхси инандырыу аша манипуляция ысулдарын кешеләрҙең үҙҙәре үк сикһеҙ ҡулланыуын билдәләй.
Шулай итеп, кеше менән яһалма интеллект (ЯИ) араһындағы мөнәсәбәттәр - титандар алышы түгел, ә йәшәйештең дөйөм эволюцияһы. ЯИ-ты беҙҙе алмаштырыусы түгел, ә цифрлы ярҙамсыбыҙ итеп күрергә өйрәнәйек. "Машиналар беҙҙе ҡол итмәҫме?" тигән ҡурҡыу-шиктәрҙән арынайыҡ. Улар менән бергә яулайһы үрҙәрҙе һәм ЯИ алдына ҡуйыласаҡ маҡсаттарҙы билдәләйек. Беҙҙең юл - аҡыл, хеҙмәттәшлек һәм үҫеш юлы. Алға, беҙ бергә!

Рөстәм НУРЫЕВ.
"Киске Өфө" гәзите, №8, 27 февраль – 5 март 2026 йыл

КИРЕ СЫҒЫРҒА