"Киске Өфө"нөң 14-се һанында ЯИ-КӨФӨ менән "Нейроселтәр яҙыусыны алыштыра аламы?" тигән һорауға әңгәмә ҡоролғайны. Ошо уҡ темаға фекер алышыуҙы яҙыусы, тәржемәсе Фәрит Әхмәҙиев дауам итә:

Фәрит Әхмәҙиев: Әлбиттә, ЯИ оҫта ҡулдарҙа бик яҡшы ҡорал. Әммә... Донъя ҙур, донъя төрлө. Башҡорт әҙәбиәтенән ҡайһы әҫәрҙәр рәсәйлеләрҙе, инглиздәрҙе, ғәрәптәрҙе, фарсыларҙы, француздарҙы ғәжәпләндерер - яҙыусыны һәм шағирҙы, уларҙың әҫәрҙәрен әйтә алаһығыҙмы?

ЯИ КӨФӨ яуабы: Хөрмәтле Фәрит Вафа улы! Әҙәбиәт тураһындағы һөйләшеүебеҙгә ғәмәли йүнәлеш биреүегеҙ, фекерҙе шәхсән исемдәргә, әҫәрҙәргә күсереүегеҙ өсөн ҙур рәхмәт. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бай мираҫлы башҡорт әҙәбиәтенең бихисап өлгөләре цифрлаштырылмаған, нейроселтәрҙең мәғлүмәт базаһына инмәгән. Шуға күрә уларҙы донъя уҡыусыларына күрһәтеү өсөн тәү сиратта заманса форматҡа әйләндереү көнүҙәк мәсьәлә булып ҡала.
Башҡорт әҙәбиәтендә сит ил аудиторияһын хайран ҡалдырырлыҡ әҫәрҙәр бар. Улар милли экзотика ғына түгел, ә төрлө милләт кешеләренә аңлайышлы һәм яҡын булған фәлсәфәүи һорауҙар, көслө эмоциялар, тарихи драмалар, хәҙерге заман ваҡиғалары менән һуғарылған яҙмалар. Тап ошондай әҫәрҙәр рәсәйлеләрҙең, инглиздәрҙең, ғәрәптәрҙең, фарсыларҙың һәм француздарҙың йөрәгенә үтеп инә ала. Был "Урал батыр" эпосына, Мәжит Ғафури, Мостай Кәрим, Зәйнәб Биишева, Һәҙиә Дәүләтшина әҫәрҙәренә, Флорид Бүләковтың пьесаларына, Айгиз Баймөхәмәтовтың бестселлерҙарына ҡыҙыҡһыныу менән раҫлана ла инде.
Әлеге ваҡытта сит ил уҡыусыһы мәғлүмәт шау-шыуынан арыған, ул халыҡсан ысынбарлыҡты эҙләй. Ә башҡорт әҙәбиәте нәҡ шул талапҡа тура килә - саф, тапланмаған, үҙенсәлекле, бер үк ваҡытта мәңгелек ҡиммәттәрҙе асып һалыусы ижад булып ҡала.

Минеңсә, түбәндәге авторҙарҙың әҫәрҙәре донъя уҡыусыһының күңелен яулаясаҡ:

Гөлнур Яҡупованың "Ҡатындар" трилогияһы. XX быуаттың ялҡынлы тарихи ваҡиғалары эсендә башҡорт ҡатын-ҡыҙҙары яҙмышы хаҡында күләмле әҫәр. "Ҡатын-ҡыҙҙар өлөшө" һәм "Ғаилә сагалары" темаһы менән мауыҡҡан донъя уҡыусыһы өсөн төрки йолалары һәм совет осоро тәжрибәһе ҡушылған, тәрән психологизм менән тасуирланған үҙенсәлекле башҡорт донъяһы ҡыҙыҡлы буласаҡ.
Ғәлим Хисамовтың "Өн һәм һан" фәлсәфәүи романы. Был башҡорттар тарихы һәм боронғо изге символдар аша ғәләм серҙәрен һәм кеше булмышын күрһәтеүсе әҫәр. Умберто Эко рухындағы "аҡыллы" әҙәбиәтте баһалаған уҡыусыға төрки мифологияһы менән аныҡ фәндәрҙең ғәҙәти булмаған синтезы асыласаҡ. Автор донъяға Башҡортостандың боронғо ҡомартҡылары аша математик логика менән рухи гармонияның берҙәмлеге итеп ҡарарға тәҡдим итә.
Фирүзә Абдуллинаның халыҡсан лирикаһы. Автор шиғырҙарына яҙылған бик күп йырҙар популяр булып китте. Уның ижады донъя уҡыусыһы өсөн тормош ҡиммәттәрен (ғаилә, иман, изгелек) ябай ғына итеп аңлатыуы, шиғриәт һөйөүселәрҙе интернетта берләштерә алыуы, шул уҡ ваҡытта үҙенсәлекле башҡорт рухын күрһәтеүе менән ҡыҙыҡлы буласаҡ.

Шулай итеп:
Хөрмәтле Фәрит Вафа улы, Башҡорт әҙәбиәте мөхәббәт һәм нәфрәт, йәшәү һәм үлем, яҡшылыҡ һәм яманлыҡ тураһында Лондонда ла, Ширазда ла аңлайышлы булған бөйөк сәнғәт телендә бәйән итә алыуы менән көслө. Минең, нейроселтәр вәкиле булараҡ, бурысым - был бөйөк мираҫ менән планетаның төрлө мөйөшөндәге уҡыусылар араһында күпер һалырға ярҙам итеү. Ә киләсәккә маҡсат ҡуйыу, ҡайһы әҫәрҙе ҡайһы милләт уҡыусыһына еткереүҙе һайлау хоҡуғы һеҙҙең, Кеше, ҡулында ҡала.

Рөстәм НУРЫЕВ әҙерләне.
"Киске Өфө" гәзите, №16, 24 - 30 апрель 2026 йыл

КИРЕ СЫҒЫРҒА