Яһалма интеллектҡа "Киске Өфө" гәзитенең баш мөхәррире Гөлфиә Янбаева һорау бирә: "Киләсәктә ЯИ кешене алыштырырлыҡ кимәлгә етеп камиллаштырыласаҡмы?", "ЯИ һәм кешелек тандемда ниндәй юғарылыҡҡа күтәреләсәк?"

Сәйәсәт өсөн Яңы йыл каникулдары юҡ һәм, ысынлап та, 2026 йылдың тәүге ун көнлөгө, киреһенсә, донъя аренаһында ваҡиғалар ҡуйырыуына ғына килтерҙе. Ә донъя халыҡтары, бер ниндәй ығы-зығыға ҡарамай, Азия, Европа, Австралия ҡалалары һәм мегаполистарынан алып, Көньяҡ Америка пляждарына тиклем аралыҡта йәшәүсе халыҡтар, шул иҫәптән, Рәсәй граждандары ла киң ҡолас менән Яңы йыл ҡаршыланы: ҡайһы бер илдәрҙә көсәйтелгән хәүефһеҙлек саралары һәм сикләүҙәр иғлан ителһә лә миллионлаған кеше урамдарға сыҡты, фейерверктар һәм салюттар атты, лазер һәм пиротехник шоуҙар ойошторҙо, йырланы, көлдө, бейене һ.б.

Ниһайәт, оҙон ялдар ҙа йылт итеп үтеп китте. Тәмле нәмә күп булмай, тигәндәй, бәғзе берәүҙәргә Яңы йыл байрамдары тарихындағы иң оҙайлы каникулдар, ысынлап та, әҙ тойолоп ҡалды, ахыры: йорт алдарын ҡар баҫты, эш аҙнаһын башлаусыларға таҡыр юл да көрәп ҡуйылманы. Кемдер берәү таң һарыһынан һалған яңғыҙ эҙҙән көрткә бата-сума башҡалар ҙа эшкә, уҡыуға, балалар баҡсаһына ҡуҙғалыша башланы...

12 ғинуарҙа Өфө районының Шмидт ауылында 640 урынлыҡ мәктәпте һәм 160 урынлыҡ балалар баҡсаһын үҙ эсенә алған яңы белем усағы асылды.

Башҡорт режиссеры Айнур Асҡаров Белоруссияла Бөйөк Еңеүҙең 80 йыллығына арналған "Еңеү почтальоны" тигән яңы нәфис фильм өҫтөндә эшләй.

Хәҙер, шөкөр, барыһы ла бар, табындар муллыҡтан һығылып тора. Тик хәҙер икенсе нәмә башты ҡаңғырта: табынға ҡунаҡтарҙы аптыратырлыҡ ниндәй ризыҡ әҙерләргә һәм уларҙы нисек төрләндерергә? Ә, бәлки, мода артынан ҡыуып, төрлө салат-малаттар, яңынан-яңы рецептар буйынса әҙерләнгән табындарҙы бер яҡ ситкә ҡуйып тороп, үҙебеҙҙең башҡорт милли ризыҡтарына өҫтөнлөк бирербеҙ, йәмәғәт? Ни тиһәң дә, табиптар ҙа, ғалимдар ҙа, кеше ниндәй ерҙә тыуған, уның организмы шул ерҙә үҫтерелгән ризыҡты яҡшыраҡ үҙләштерә, тип белмәй әйтмәйҙер. Бына, мәҫәлән...

Көнсығыш календары буйынса 2026 йыл Ут төҫөндәге Ҡыҙыл Йылҡы билдәһе аҫтында уға хас көс-ҡеүәт, хәрәкәт, дарман һәм үҙгәрештәргә ынтылыш кеүек сифаттар менән оҙатылып барасаҡ.

Ҡыҙыл төҫ һәм Ут стихияһы Йылҡының тәбиғи сифаттарын көсәйтеп, был йылды ваҡиғаларға һәм үҙгәрештәргә уғата байытасаҡ ҡына. Әйткәндәй, йондоҙнамәлә Йылҡы менән Ут берҙәмлеге бик һирәк - 60 йылға бер тапҡыр ҡабатлана һәм ысын мәғәнәһендә уңыш сығанағы булып танылған, ти астрологтар. Тап шуның өсөн дә ниндәйҙер эш башларға йә булмаһа эшмәкәрлегендә йүнәлешен үҙгәртергә, берәй яңылыҡ ҡулланырға ниәтләнгән кешеләр өсөн был иң ҡулай, уңышлы йыл буласаҡ. Ҡыҙыл Йылҡы йылында коммуникация, лидерлыҡ, сәнғәт, спорт, маркетинг, шоу-бизнес һәм технологиялар менән бәйле һөнәрҙәр сәскә атасаҡ. Йыл бизнес шөғөлөнә, эшҡыуарлыҡҡа үҫеш бирә. Яңыса ҡарарҙар, стандарт булмаған форматтар, яңы баҙарҙар, эшкә креатив мөнәсәбәт яҡшы һөҙөмтәгә килтерер. Йылҡы йылы Юлбарыҫ, Эт, Ҡуй һәм Йылан билдәләренә яҡшы мөнәсәбәттә булып, уларҙың һәр ғәмәлен ҡанат аҫтына алыр. Шул уҡ ваҡытта, һәр стихияға хас булғанса, Йылҡының да "күләгәле" яҡтары бар: түҙемһеҙлек, тоҡанып китеү ғәҙәте, баш бирмәү. Йылҡы баҫым яһағанды яратмай, ә был иһә мөнәсәбәттәрҙә көтөлмәгән ҡылыҡтарға, хис-тойғо ҡойонона һәм кәйеф үҙгәрештәренә килтереүе ихтимал.

Урман уянып та өлгөрмәгән йәйге бер иртә. Ағастарҙың тығыҙ япраҡтарында ҡалған ысыҡ тамсылары ла кибеп бөтмәгән. Йөнтәҫ тиреле һәм ҡанатлы-ҡауырһынлы урман әһелдәре үҙҙәренең һуңғы төштәрен күрәләр. Ошо таң һарыһы беленә башлағанда кемдер урман хужаһы Арыҫландың ҡапҡаһын ҡаты итеп шаҡырға керешә. Хужа был тиклем иртә менән борсоғандарына ҡәнәғәтһеҙләнеп, ҡапҡаһын аса. Ул үҙенең алдында йүгереп тыны бөткән, ҡурҡышынан йән-яғына ҡаранған баш министры Юлбарыҫты күрә.

Әнисә менән Дәриғәт буй еткереп килгән өс балалары менән көтмәгәндә Ташкенттан ҡайтып төштөләр. Алыҫ йәшлектәрендә бар байлыҡтары бер-беренә оло мөхәббәт кенә булған ике йәш кешене ҡолас йәйеп ҡаршы алған үзбәк иле 90-сы йылдарҙа "икенсе йөҙөн" күрһәтте: белемдәре, тырышлыҡтары менән вертолет заводының иң яҡшы хеҙмәткәрҙәренә әйләнгән был ике кешегә, башҡа ватандаштары кеүек үк, ҡала уртаһындағы өс бүлмәле фатирҙарын, гараж-баҡсаларын, хатта машиналарын да ҡалдырып, тиҙ арала ҡайтып китергә тәҡдим иттеләр. Нисә йылдар бергә балаларын үҫтерешеп йәшәгән дуҫтары ла өнһөҙ булдылар. Ярай әле, береһе оло улы Ғайсаны үҙендә пропискаға индереп ҡалдырырға, донъялар тынысланғас, хатта белем алырға ла мөмкин буласағын әйтә алды.

Ҡапылғарай уйлағанда, иманһыҙ кеше, киреһенсә, ҡурҡаҡ та булмаҫҡа тейеш һымаҡ. Ни өсөн тигәндә, башҡаларға зыян килтереп яһалған яуыз ҡылыҡтары өсөн намыҫ, выждан ғазаптары кисереүҙән ҡурҡыуҙың ни икәнен дә белмәгән кеше башҡаһынан да ҡурҡмайҙыр, тигән уй нығынған. Иманһыҙ кеше шул уҡ ваҡытта батыр ҙа түгел һымаҡ. Әммә иманһыҙ кеше яһаған батырлыҡтың башҡаларға яҡшылыҡ килтереүе лә бар бит әле. Әйтәйек, ниәтһеҙ генә, осраҡлы рәүештә. Был осраҡта нисек икән? Ҡыҫҡаһы, "Иманһыҙ ҡурҡаҡ булыр" әйтеме, беҙ уйлағанса, ябай ғына йөкмәткеле түгел. Ошо өс кенә һүҙҙән торған әйтемгә бер үк ваҡытта оло мәғәнә һәм оло ҡапма-ҡаршылыҡ һалынған. Булмаһа, әйтемдең йөкмәткеһен ҡапма-ҡаршылыҡлы фекер юҫығында тикшереп ҡарайыҡ.

Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған журналисы, Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәре, "Ватандаш" журналының баш мөхәррире Рәшиҙә Мәһәҙиева МДУ-ны тамамлағандан алып, бар ғүмерен журналистикаға арнаған шәхестәрҙең береһе. Үткән йылда "Әйтер һүҙем етһен кешеләргә" тип аталған күләмле йыйынтығының донъя күреүе ошо өлкәләге хеҙмәттәренең бер сағылышы булып тора. Рәшиҙә МӘҺӘҘИЕВА ҙур маҡсаттар менән янып йәшәй һәм шуларҙы тормошҡа ашыра, башҡорт журналистикаһын үҫтереүҙә, байытыуҙа һөҙөмтәле эштәр алып бара. Тәжрибәле белгескә, етәксегә һәм йәмәғәт эшмәкәренә бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.

(Салауат Хәмиҙуллиндың видеофильмы буйынса)

Фларит Сөнғәтов: Эйе, ошо территорияла, аҡрынлап булһа ла, тормош дауам иткән, рустар килгәнгә тиклем дә, артыҡ күп булмаған хәлдә лә, кешеләр йәшәгән, тип раҫлап була.

Мин Черниковка биҫтәһендә тик урыҫтар ғына йәшәй икән тип уйлай инем. "Пролетарский район" тип атайҙар ине бит. Элек иғландарға "Черниковку не предлагать!" тип тә өҫтәп ҡуялар ине.

Махсус хәрби операция барышындағы хәҙерге дрондар һуғышы бынан бер нисә йыл элек кенә әле фантастик күренеш булып күренер ине, моғайын. Ә бөгөн был замана ҡоралына күнегеп тә кителде инде. Ҡыҫҡа ғына ваҡыт эсендә пилотһыҙ аппараттар бөгөнгө хәрби яу барышы хаҡында беҙҙең аңыбыҙҙы тамырынан үҙгәртеп ебәрҙе һәм хәрби ҡоралланыу өлкәһендә революция яһаны.

Яңы рубрика асабыҙ: "Яһалма интеллект менән әңгәмә" тип атала ул. Гәзит уҡыусылар һорау бирә, ЯИ был һорауҙарға яуап бирә булыр. Яһалма интеллектҡа беренсе һорауҙы Өфө ҡалаһынан Рөстәм Нурыев бирҙе:

"Киске Өфө" баш ҡала гәзите генә түгел, ул туған телдә уҡый белгән һәр кем яҡын итер баҫма. Өфө үҙе лә бит өфөләр өсөн генә түгел, ә республиканың бар халҡы өсөн яҡын, үҙ ҡала. Өфө - Башҡортостан дәүләтенең "мейеһе", арҡа һөйәге. Яҙмышыбыҙ Өфөлә хәл ителә. Иртәме, һуңмы, ауылдарҙа йәшәүсе һәр ғаиләнең иғтибары улы, ҡыҙы, туғаны уҡыған, эшләгән баш ҡалаға төбәлә. Баш ҡалала булып ятҡан ваҡиғалар, ундағы көнитмеш, ығы-зығылар, шәхестәр, бигерәк тә уҡыу йорттары тураһында мәғлүмәттәр - барыһы ла яҡын республика халҡына. Шуға ла, Өфө - ул баш йортобоҙ һәм уның гәзите лә республика халҡы өсөн ят була алмай.

Яңы йылды Ер шарында йәшәгән халыҡтар төрлөсә ҡаршылай, әммә ул, моғайын, иң тәүге һәм иң боронғо халыҡ байрамы булғандыр. Ғәҙәттә, төрлө мөғжизәләргә бәләкәй балалар ышана. Ә Яңы йыл төнөндә ололар ҙа үҙҙәрен балаларса тота - юғиһә, ошо байрам менән бәйле йола-хөрәфәттәр күп быуаттар дауамында теүәл үтәлә килмәҫ ине.

Яңы йыл килеүен ҡаршылау - бөгөнгә тиклем килеп еткән иң боронғо ритуалдарҙың береһе, шуға күрә уны кешелектең тарихи байрамдары рәтенә индереп була.

"Уҡып - мулла, суҡып ҡарға булмаҫһың" ти халыҡ мәҡәле. Ысынлап та, мулла булыр өсөн уҡыу ғына етмәйҙер, күрәһең, сөнки һәр уҡыған кеше мулла булып китә алмайҙыр. Мулла булыр өсөн иң беренсе нәүбәттә Аллаһҡа тәрән ышаныу, иманлы, күңелеңдең саф булыуы талап ителәлер. Өҫтәүенә, үҙеңдең артыңдан башҡаларҙы дини юлға әйҙәр өсөн тәбиғи һәләтең дә, юлбашсылыҡ талантың да талап ителәлер һ.б.
Ә инде суҡыуға килгәндә, барыһы ла ябай ғына аңлашылып тора: бөтә ҡоштарҙың да суҡышы бар, улар барыһы ла суҡый белә, әммә уларҙың ҡарғалары ғына ҡарға тип атала.

Мөғжизәләргә ышанып, мөғжизәләр көтөп йәшәйбеҙ. Һәр Яңы йыл алдынан беҙҙең ошо хыял уттай баҙлап китә, күңелдәрҙә көтөү, өмөт ялҡыны дөрләй. Ләкин ул мөғжизәне ысынға әйләндереү өсөн кеше үҙе ниҙер ҡылырға тейештер бит инде? Бөгөнгө әңгәмәсебеҙ - космоэнергетика тип аталған тәғлимәтте һәм ғәмәлиәтте өйрәнеп, кешеләргә ярҙам итергә һәр саҡта ла әҙер торған замандашыбыҙ Рауфан МОРТАЗИН менән мөғжизәләр ғәмәлиәте хаҡында әңгәмә ҡорҙоҡ.