Башҡортостанда Салауат Юлаев һәйкәлен реставрациялау башлана. 30 июндә һәйкәл алдындағы майҙан ябыла. Скульптураны Өфөләге махсус цехҡа реставрацияға алып китәләр. Яңыртылған һәйкәлде тантаналы асыу 2027 йылдың 11 октябренә планлаштырылған.

Реставраторҙарҙы бик ҡатмарлы һәм ҙур эш көтә. Проект авторҙарының береһе, юғары категориялы реставратор-рәссам, Дәүләт реставрация ғилми-тикшеренеү институтының металл эштәрҙе реставрациялау бүлеге мөдире Павел Котельников был эштең үҙенсәлектәре тураһында һөйләне. Уның фекеренсә, Салауат Юлаев һәйкәле - Башҡортостандың ғына түгел, ә бөтә Рәсәйҙең символы. Ваҡытында реставрация эштәре башланыуы бик яҡшы, сөнки бер ни ҙә эшләнмәһә, һәйкәлде юғалтыу ихтималы ҙур ине.
- Был һәйкәлдең тарихы үҙе лә уникаль. Скульптор Сосланбәк Тавасиевтың идеяһы һуғыш йылдарында уҡ тыуған, ә 1967 йылда тормошҡа ашырылған. Һәйкәлде Ағиҙел йылғаһы ярында ҡуйыу бик уңышлы. Масштабы ла таң ҡалдыра - ҙур, шул уҡ ваҡытта сәнғәт күҙелегенән ҡарағанда бик динамик, тере. Миңә бик оҡшай. Хәҙер лак-буяу ҡатламының боҙолоуын, аттың түш өлөшөнөң юҡлығын, төрлө йылдарҙа буялған урындарҙы күрергә була. Һуңғы тапҡыр һәйкәлде 2014 йылда буяғандар. Төрлө йылдарҙа төҫтәре лә үҙгәргән: көрән, ҡара, йәшел, һоро булған. Был монумент, һәр әйбер кеүек, даими иғтибар һәм ҡарау талап итә. Салауат Юлаев һәйкәленә ярты быуаттан ашыу ваҡыт, ул һәр саҡ асыҡ һауала, төрлө һауа шарттарында тора. Былар барыһы ла һәйкәлдең торошона, күренешенә йоғонто яһай.
Реставратор һүҙҙәренсә, алда ҙур һәм техник яҡтан ҡатмарлы эш көтә.
- Айырыуса каркас менән эшләүгә иғтибар кәрәк. Күп нәмә эшләргә тура киләсәк: таҙартыу, иҫке буяуҙы, тутыҡты алыу, ярыҡтарҙы төҙәтеү. Инженер күҙлегенән ҡарағанда, сәнғәт әҫәрҙәре менән эшләү бик ҡатмарлы, сөнки унда стандарт деталдәр юҡ. Салауат Юлаев һәйкәле пазл һымаҡ: болтлы тоташтырмалар һәм таяныс каркас бар. Һәйкәлде эстән таҙартыу, етешмәгән өлөштәрҙе монтажлау ҡыйын буласаҡ. Мин суйындан эшләнгән шундай ҙур һәйкәл күргәнем юҡ. Реставраторҙың мөһим бурысы - үҙенән бер нәмә лә өҫтәмәү, автор уйлағанса, деталдәрҙе яңыртыу, - ти реставратор-рәссам.

Роман ЯКИМЧУК.
"Киске Өфө" гәзите, №23, 13 - 19 июнь 2025 йыл

КИРЕ СЫҒЫРҒА