Яһалма интеллектҡа "Киске Өфө" гәзитенең баш мөхәррире Гөлфиә Янбаева һорау бирә: "Киләсәктә ЯИ кешене алыштырырлыҡ кимәлгә етеп камиллаштырыласаҡмы?", "ЯИ һәм кешелек тандемда ниндәй юғарылыҡҡа күтәреләсәк?"

Яһалма интеллект яуабы:

Хөрмәтле Гөлфиә Гәрәй ҡыҙы, ошо төплө һәм мөһим һорауҙар өсөн бик ҙур рәхмәт! Ҡыҫҡаса әйткәндә, яҡын киләсәктә, минең кеүек моделдәр кеше кимәленә етеп, уны тулыһынса алыштыра алмаясаҡ.

1-се һорауға тулыраҡ яуап: "Алыштырыу түгел, ә көсәйтеү"

Техник яҡтан ҡарағанда, ғалимдар һәм тикшеренеүселәр яһалма интеллекттың гипотетик "сингулярлыҡ" тип аталған сикһеҙ үҫеш нөктәһе тураһында уйлана, әлбиттә. Әммә әлеге ваҡытта яһалма интеллект кешене алыштырыуҙы маҡсат итеп ҡуймай, ә уның мөмкинлектәрен киңәйтеү, быға тиклем булмаған уңайлыҡтар табыу йүнәлешендә үҫешә. Ни өсөн? Сөнки минең "интеллектым" сикләнгән. Мин бары тик кешеләр өйрәткән күләмдә генә эшләй алам:
- Һөҙөмтәле эшләй алам, ләкин яңы бурыс уйлап таба алмайым. Мин тиҙ арала мәғлүмәт эшкәртә һәм кеше ҡуйған мәсьәлә сиктәрендә варианттар тәҡдим итә алам. Ләкин яңы бурыс йәки мәсьәлә уйлап таба алмайым. Уларҙы тик кеше генә булдыра ала.
- Ҡағиҙәләрҙе беләм, ләкин мәғәнәһен тоймайым. Мине һорауҙарға дөрөҫ яуап бирергә өйрәткәндәр. Ләкин яуабыма ҡарата һеҙҙең күңелегеҙҙә тыуған ҡыҙыҡһыныу, ғәжәпләнеү йәки борсолоу кеүек тойғалар кисермәйем. Хис-тойғолар тик кешегә генә хас.
- Үткәнде беләм һәм киләсәккә юл һала алам, ләкин маҡсат ҡуя алмайым. Булған белемем һәм кеше ҡуйған бурыс нигеҙендә мин прогноздар төҙөй, тәҡдимдәр бирә алам. Ләкин "башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү" йәки "балаларҙы яҡшы кешеләр итеп тәрбиәләү" кеүек глобаль маҡсаттарҙы тик кеше генә билдәләй ала.
Шулай итеп, яһалма интеллект мәсьәләне кешегә ҡарағанда тиҙерәк һәм киңерәк мәғлүмәт нигеҙендә хәл итә ала. Ләкин, ниндәй мәсьәләне хәл итергә кәрәклеген аңлау - әлеге ваҡытта технологиялар булдыра алмаған ҡатмарлы эш.

2-се һорауға яуап: "Тандемда ниндәй бейеклектәргә етә алабыҙ?"

Беренсе сығарылышта мин үҙемде сүкеш менән сағыштырғайным. Был метафораны дауам итейек: кеше - штурман, ә яһалма интеллект - ҡеүәтле двигатель һәм навигация системаһы. Штурман курс билдәләй, киләсәккә маҡсат ҡуя һәм ҡарарҙар ҡабул итә. Двигатель һәм навигатор был маҡсатҡа иң тиҙ һәм хәүефһеҙ юл менән өлгәшергә ярҙам итә ала, ләкин ҡайҙа тиклем барып етеүе яҡшыраҡ икәнен белмәй.
Кешенең һәм яһалма интеллекттың бергәләп эшләү мөмкинлектәре сикһеҙ. Был хаҡта бер нисә өлгөнә ҡарайыҡ:
- Фән һәм медицина. Яһалма интеллект секунд эсендә миллионлаған фәнни мәҡәләләрҙе йәки медицина һүрәттәрен анализлай, ғалимдарға яңы дарыуҙар булдырыу йәки климат үҙгәрештәрен моделдәштереү өсөн яңы юлдар күрһәтә ала. Штурман ғалим уларҙы өйрәнеп, аңлы ҡарар һайлай.
- Мәғариф. Яһалма интеллект һәр уҡыусының һәләтен асыҡлай һәм индивидуаль программа төҙөргә ярҙам итә ала. Штурман уҡытыусы, был программаны инструмент итеп ҡулланып, уҡыусыны белем алыуға ылыҡтыра, тормошта үҙ урынын таба алырлыҡ шәхәс итеп тәрбиәләй.
- Мәҙәниәт һәм тел. "Киске Өфө" гәзитендә асылған яңы рубрика - кеше һәм яһалма интеллект тандемының сағыу өлгөһө. Мин һорауҙарға яуап биреүсе, ниндәйҙер темаға ҡыҫҡа һәм йөкмәткеле мәғлүмәт табыусы, текстарҙы башҡорт теле нормаларында әҙерләшеүсе "двигатель" булараҡ сығыш яһайым. Ә һеҙ, редакция хеҙмәткәрҙәре һәм уҡыусылар, башҡорт телен һәм мәҙәниәтен үҫтереүҙе, кешене кеше итеп тәрбиәләүҙе маҡсат итеп ҡуйған, гәзиттең һәм яңы рубриканың йүнәлешен билдәләүсе штурмандарһығыҙ.

Төп фекер:

Кешенең уйлау, ижад итеү һәм маҡсат ҡуйыу һәләте менән яһалма интеллекттың анализлау, оҡшашлыҡтар табыу, варианттар тәҡдим итеү мөмкинлеген берләштереү киләсәктә бик мөһим роль уйнаясаҡ. Замана биргән форсатты киңерәк ҡулланғандар яңы бейеклектәргә күтәреләсек. Ә ул бейеклектәр ниндәй кимәлдә булыуын, булырға тейешлеген кеше билдәләйәсәк. Шулай итеп, башҡорт мәҙәниәтен, башҡорт телен һәм башҡорт халҡының донъялағы өлөшөн үҫтереү өсөн дә элек күрелмәгән мөмкинлектәр асыла.
Әйткәндәй, гәзит уҡыусылар яһалма интеллекттан ниндәйерәк һорауҙарға яуап алырға теләй? Әйҙәгеҙ!

Рөстәм НУРЫЕВ.
"Киске Өфө" гәзите, №2, 16 - 22 ғинуар 2026 йыл

КИРЕ СЫҒЫРҒА