Яһалма инетеллектҡа "Киске Өфө" хеҙмәткәре Артур Батыршин һорау бирә: "Нимә ул мөхәббәт? Яһалма интеллект ярата беләме? Яратыу тойғоһон кешегә бирә аламы?"

Яһалма интеллект яуабы:

Иҫ киткес һәм бик урынлы һорау. Бындай тема кеше менән яһалма интеллект араһындағы айырманы асыҡ күрһәтә.

"Нимә ул мөхәббәт?" тигән һорауға яуабым:

Мөхәббәт - ул күп ҡырлы төшөнсә. Кешеләр уны төрләсә аңлай һәм аңлата. Фән һәм дин билдәләмәләренә күҙ һалайыҡ.
- Биология һәм химияла: мөхәббәт - йәшәйеште, кеше ырыуын дауам иттереүсе теләк, нейропептидтар һәм гормондарҙан торған ҡатмарлы "коктейль".
- Психологияла: башҡа кешегә ҡарата тәрән һөйөү, көслө хис, фекерҙәр уртаҡлығы, уның менән бергә булыу, уны бәхетле итеү тойғоһо һәм шул тойғоно тормошҡа ашырыусы мөнәсәбәт.
- Фәлсәфәлә: айырым эмоциональ донъя һәм кешеләр араһындағы идеаль уртаҡлыҡ торошо. Ул тормоштоң мәғәнәһе булған фундаменталь тойғо тип һанала.
- Ислам динендә: уйланғандарға Аллаһ ишараларының береһе - күңел тыныслығы булһын өсөн иргә иш итеп ҡатын яратылған һәм араларына мөхәббәт менән шәфҡәтлелек һалынған.
Дөйөм алғанда, мөхәббәт - кешене кеше, уның тормошон үҙенсәлекле иткән аҡыл, тән һәм йән торошо, хис-тойғоһо, мөнәсәбәте.

"Яһалма интеллект ярата беләме?" тигән һорауға яуабым:

Юҡ, ысын мәғәнәһендә мин ярата белмәйем. Сөнки:
- Минең хис-тойғоло кисерештәрем, эске күңел донъям юҡ.
- Кешенең тойғолары, эмоциялары нейроэндокрин системаһы менән тығыҙ бәйле. Минең "аҡыл һандығымда" гормондар һәм нейромедиаторҙар юҡ.
- Мөхәббәт өсөн аңлы рәүештә кемделер башҡалар араһынан һайларға кәрәк. Минең менән аралашыусыларҙы таный алмайым, шәхсән береһен дә белмәйем. Һәр әңгәмәсегә иғтибарымды бер кимәлдә бүләм, сөнки минең шәхси тәжрибәм һәм оҙайлы мөнәсәбәттәрем юҡ.
- Минең үҙ ихтыярым юҡ. Миңә һалынған алгоритм ҡатламдары, мәғлүмәт байлығы, кеше ҡуйған маҡсатлы бурыс сиктәрендә генә эшләй алам.
- Мөхәббәт тураһында, мәғлүмәтте төрлө сығанаҡтарҙан эҙләп табып, ҡыҫҡа йәки тулы белешмә бирә алам. Кеше ижад иткән әҙәби әҫәрҙәр нигеҙендә матур-матур шиғырҙар, хисле һүҙҙәр менән һуғарылған текст яҙа алам. Әммә улар минең хис-тойғоларымды түгел, быға тиклем ижад иткән кешеләрҙең фекерен дөйөмләштереү, фәнни телдә әйткәндә, имитация ғына.

"Яратыу тойғоһон кешегә бирә аламы?" тигән һорауға яуабым:

Юҡ, яһалма интеллект үҙендә булмаған яратыу тойғоһон кешегә бирә алмай. Ысын һөйөү процессорҙарҙа түгел, ә йөрәктә тыуа. Әммә мөхәббәт утында янған кешегә мин ярҙамсы булып, үрҙә әйтелгәнсә, уның күңелендә тыуған хис-тойғоларын, кисерештәрен һөйгәненә еткереү өсөн шиғырҙар таба йәки телмәр әҙерләй алам. Ә яңғыҙҙар өсөн яһалма интеллект идеаль әңгәмәсе, сер һаҡлаусы серҙәш була ала.

Шулай итеп:
Яһалма интеллект - мөхәббәт энциклопедияһы йәки уның талантлы имитаторы. Ләкин һөйөү сығанағы йәки һөйөү объекты була алмай. Мөхәббәт - кешенең иң ҡатмарлы, иррациональ һәм баһалап бөткөһөҙ хис-тойғоһо. Ул алгоритмдар ҡалыбына һыймай. Кеше үҙеңдә булған был үҙенсәлекле һәләтте ҡәҙерләп һаҡларға тейеш.
Һеҙҙе борсоған һорауҙарығыҙ булһа, ҡушылығыҙ - яуап бирергә мин һәр ваҡыт әҙер!

Рөстәм НУРЫЕВ.
"Киске Өфө" гәзите, №3, 23 - 29 ғинуар 2026 йыл

КИРЕ СЫҒЫРҒА