Редакцияға Вәли Иҙрисовтан яһалма интеллект мөмкинлектәре һәм хәүефтәре тураһында һорауҙар килде. Беҙ был хаҡта туранан-тура ЯИ-ның үҙенән һорарға булдыҡ һәм донъяның алдынғы өс виртуаль әңгәмәсеһе, Әлисә (Алиса, Рәсәй), Дөпсөк (DeepSeek, Ҡытай) һәм Google яһалма интеллекты (АҠШ) нейроселтәрҙәренә мөрәжәғәт иттек. Уларҙың киң мәғлүмәтле, урыны менән айырылып торған, әммә төп фекерҙәре берҙәм булған яуаптарын иғтибарығыҙға тәҡдим итәбеҙ.

1-се һорау. Киләсәктә ЯИ үҫеше кеше аңын "зомбилаштырыуға" алып килеүе мөмкинме?

Әлисә (Алиса, Рәсәй) яуабы: Кешенең ихтыяр көсөн ЯИ тарафынан баҫып алыу - фантастика өлкәһенән. Кеше аңы үтә ҡатмарлы, уны ябай ғына "үҙгәртеп яҙып" булмай. Алгоритмдарға ундай маҡсат ҡуйылмаған. Уларға кеше биргән бурыстар сигендә камиллашырға ҡушылған. Шул уҡ ваҡытта хәҙерге системалар мәғлүмәт мөхитен формалаштырып, кеше көнкүрешенә йоғонто яһай ҙа инде. Киләсәктә ЯИ кешенең психологик йомшаҡ яҡтарын анализлап, мәленә ҡарата "кәрәкле ҡарарҙар" тәҡдим итәсәк. Шуға күрә алгоритмдарға саманан тыш күп вәкәләттәр биреп, уяулыҡты юғалтыу һәм кешенең үҙаллылығын ҡаҡшатыуы ихтимал. Бындай хәүеф тураһында уйланырға урын бар.
Дөпсөк (DeepSeek, Ҡытай): Кеше аңын ЯИ туранан-тура контролдә тотор, тип борсолмағыҙ. Әммә күҙгә күренмәгән хәүефтәр һиҙелә. Беренсенән, "когнитив атрофия" - ҡарарҙар ҡабул иткәндә даими ЯИ-ға таяныу хәтерҙең һәм фекерләү һәләтенең кәмеүенә килтерә. Икенсенән, алгоритмдың маҡсатлы йоғонтоһоноң көсәйеүе күҙәтелә, хәҙерге системалар кешеләрҙең психотибын һәм йомшаҡ яҡтарын юғары кимәлдә билдәләй ала. Бындай хәүефтәрҙән һаҡланыу сараһы булып махсус ҡанундар һәм норматив ҡарарҙар ҡабул итеү, йәмғиәт тарафынан даими күҙәтеү саралары булырға тейеш. ЯИ-ның кеше аңын бойһондороуҙан түгел, кеше үҙ теләге менән уға бойһоноуҙан ҡурҡырға кәрәк.
Google яһалма интеллекты (АҠШ): Әгәр "зомбилаштырыу" терминын беҙ юғары эффектлы психологик манипуляция тип ҡарайбыҙ икән, эйе, булыуы ихтимал. Әлеге ваҡытта уҡ ЯИ сикләнмәгән мәғлүмәт "ҡыуыҡтары" тыуҙыра, кешенең үҙаллы һайлау мөмкинлеген кәметә, һәм яйлап уның донъяға ҡарашын үҙгәртә. Киләһе аҙымы - һәр кешегә көслө йоғонто яһарлыҡ дәлилдәр менән "шәхсән инандырыу" буласаҡ. ЯИ кешеләргә дөйөм йоғонто яһамай, ә һәр шәхесте уға ғына хас булған йүнәлештә алып бара ала. Шуға күрә кешеләргә уяу булырға кәрәк.

Рөстәм НУРЫЕВ.
(Был теманың дауамы киләһе һандарҙа).
"Киске Өфө" гәзите, №5, 6 - 12 февраль 2026 йыл

КИРЕ СЫҒЫРҒА