Редакцияға Вәли Иҙрисовтан яһалма интеллект мөмкинлектәре һәм хәүефтәре тураһында һорауҙар килде. Беҙ был хаҡта туранан-тура ЯИ-ның үҙенән һорарға булдыҡ һәм донъяның алдынғы өс виртуаль әңгәмәсеһе, Әлисә (Алиса, Рәсәй), Дөпсөк (DeepSeek, Ҡытай) һәм Google яһалма интеллекты (АҠШ) нейроселтәрҙәренә мөрәжәғәт иттек. Уларҙың киң мәғлүмәтле, урыны менән айырылып торған, әммә төп фекерҙәре берҙәм булған яуаптарын иғтибарығыҙға тәҡдим итәбеҙ.

3-сө һорау. Яһалма интеллекттың нейролингвистик программалау методикаларын күпләп ҡуллана башлауы ниндәй эҙемтәләргә килтерер?

Әлисә (Алиса, Рәсәй): НЛП-ға нигеҙләнгән технологияларҙы күпләп ҡулланыуҙы ике яҡлы үткер бысаҡ менән сағыштырыр инем. Бер яҡтан, был - үтә лә файҙалы шәхси ярҙам һәм аралашыуҙы яҡшыртыу булһа, икенсе яҡтан - кешеләрҙең ризалығын һорап та тормайынса, улар менән манипуляциялау ихтималлығы. Big Data-ны анализлаусы яһалма интеллект тотош төркөмдәрҙең эске шиктәрен һәм йәшәйеш ҡиммәттәрен асыҡлап, уларға маҡсатлы йоғонто яһай ала. Был ышаныс көрсөгөнә һәм цифрлы арығанлыҡҡа килтерәсәк. Шуға күрә дәүләт кимәлендә ҡәтғи сикләүҙәр булдырырға һәм кешеләрҙең цифрлы мәҙәниәтен үҫтерергә кәрәк.
Дөпсөк (DeepSeek, Ҡытай): Һүҙ иҫке методикалар тураһында түгел, ә телде анализлау һәм синтезлау (Natural Language Processing) ҡеүәтенең кешегә нисек йоғонто яһаясағы, был ҡоралдың нисек ҡулланыласағы тураһында бара. Ирекле ихтыярҙың системалы рәүештә ҡаҡшауы һөҙәмтәһендә кешенең аңлы ҡарар ҡабул итеү һәләте алгоритм функцияһына әүерелеү хәүефе бар. Был хәүефкә ЯИ-ны маҡсатлы ҡулланыуҙы көйләү һәм сикләү саралары ғына ҡаршы тора ала. Әйтәйек, кеше ҡылығын күҙәтеүсе цифрлы системалар һәр кемгә билдәле булырға һәм ундай күҙәтеүҙе һүндерә йәки ҡабыҙа алыу мөмкинлеге булырға тейеш.
Google яһалма интеллекты (АҠШ): Яһалма интеллекттың ышандырыу техникаһын күпләп ҡулланыуы - бөгөнгө көн ысынбарлығы. Беҙ "үтә һөҙөмтәле ҡылыҡ инженерияһын" күҙәтәбеҙ. Яһалма интеллект кеше психикаһының "ҡаҡшаған урындарына" теүәл йүнәлтелгән "ышандырыу бомбалары" ташлай. Был "когнитив капитуляцияға" - кешенең үҙ ирке менән ҡатмарлы анализдан, фекерләүҙән баш тартыуына килтерә. Быға яуап итеп, EU AI Act (Европа союзының яһалма интеллект тураһындағы законы) кеүек ҡанундар яһалма интеллект системаларының кеше ҡылығына көслө йоғонто яһауын тыя. Шәхестең когнитив үҙаллылығын һаҡлап ҡалыу - көн ҡаҙағындағы мөһим бурыс.

Рөстәм НУРЫЕВ.
"Киске Өфө" гәзите, №7, 20 - 26 февраль 2026 йыл

КИРЕ СЫҒЫРҒА