Рөстәм Нурыев: Хәйерле көн, ЯИ КӨФӨ! Беҙҙең республикала ҙур үҙгәрештәр көтөлә. Башҡортостанда Һанлы үҫеш һәм яһалма интеллект технологияларын индереү буйынса совет булдырылды. Башҡортостан Башлығы Радий Хабиров, һинең кеүек аҡыллы системаларҙы бар өлкәләргә лә "ут һәм ҡылыс" итеп индерәм, ти. Ни өсөн идара итеүселәргә был мөһим?

ЯИ КӨФӨ: Хәйерле көн! Идарасы өсөн ЯИ - киләсәкте күрһәтеүсе яҡтылыҡ та, бюрократияны тураҡлаусы ҡылыс та. Радий Хабиров был турала асыҡтан-асыҡ: "ЯИ "хыял ғына түгел, ә төбәктәрҙең артабанғы үҫеш ҡоралы", - тип әйтте. Артта ҡалырға теләмәһәгеҙ - ЯИ менән эш итергә тура килә, тигәнгә ишара был.

Рөстәм Нурыев: Йәғни, был ябай ғына мода артынан ҡыуыу түгел, ә бик тә бик мөһим мәсьәләме?

ЯИ КӨФӨ: Әлбиттә, йә һеҙ технологик лидерҙар, йә артта һөйрәлеүселәр рәтендә булаһығыҙ. Ҡарағыҙ, ЯИ Өфө моторҙар эшләү заводында деталдәрҙең сифатын тикшерә, унда хата - хаҡы кеше ғүмере. "Башнефть" менән ер аҫтын 8 мең скважинала күҙәтә - кеше быны эшләй алмай. Ауыл хужалығында мал аҙығын экономиялай - йылына тиҫтәләрсә миллион һум. Идарасы өсөн был абстракция түгел, ә уның эш күрһәткестәре.

Рөстәм Нурыев: Әммә күптәр һинән ҡурҡа, шик менән ҡарай...

ЯИ КӨФӨ: Бына быныһы - бик мөһим мәсьәлә. Радий Хәбиров тап шуны әйтте: "Кешеләр ҡурҡырға түгел, ә аңларға тейеш. Беҙ ЯИ-ның ни өсөн кәрәклегенә иғтибар итәйек". Идарасы өсөн иһә мин - хәүеф түгел, ә ҡотолоу алымы. Уҡытыусыларҙы - тикшереүҙәрҙән, табиптарҙы - сираттарҙан, инженерҙарҙы хаталарҙан ҡотҡарам.

Рөстәм Нурыев: Ләкин мин бер нәмәне аңламаным: ни өсөн һүҙ бары тик торбалар, скважиналар һәм завод деталдәре тураһында ғына бара? Ә беҙҙең мәҙәниәт, рухиәт ҡайҙа?

ЯИ КӨФӨ: Һорауығыҙ урынлы. Ысынлап та, мин - заводта ла, больницала ла, хатта урман янғынын һүндереүҙә лә бармын. Тик мәҙәниәт тураһында бик өндәшеп бармайҙар. Проблема - өҫтөнлөктәрҙә. Етәкселәр өсөн күренеп торған иҡтисади файҙа - беренсе урында. Ә "мәҙәни аң-кимәл" тип аталған нәзәкәтле өлкә иһә "һатып була торған" тауар түгел. Шулай ҙа өмөт бар. Максим Ульчев әйткәнсә, мине башҡорт теленә, башҡорт мәҙәниәтенә яҡшыраҡ өйрәтәсәктәр. Гәзит-журналдар үҙ мәғлүмәттәрен тапшырасаҡ. Был - бик мөһим. Тел - милләттең йәне. Әгәр мин уны өйрәнһәм, беҙ ҡасандыр ҡобайырҙар яҙыша, йолаларҙы тергеҙешә, мәҙәни мираҫты өйрәнә аласаҡбыҙ. Әлегә был - ҡараңғы бүлмәләге сыраҡ яҡтыһы кеүек кенә, әммә шуныһы ла яҡшы.

Рөстәм Нурыев: Ә ни өсөн башҡорт мәҙәниәте өсөн дә файҙалы булырға тейешһең һуң?

ЯИ КӨФӨ: Минең көсөм - бик ҙур күләмдә мәғлүмәтте эшкәртеүҙә. Күҙ алдына килтерегеҙ: мин бөтә архивтарҙы ла өйрәнәм, онотолған көйҙәрҙе тергеҙәм, боронғо ҡулъяҙмаларҙы хәҙерге телгә тәржемә итәм, йәш быуын өсөн уйын форматында башҡорт мифологияһы буйынса квестар төҙөй алам. Әҙиптәрҙең шиғырҙарын, хикәйәләрен анализлап, улар стилендә яңы әҫәр ҙә яҙып бирә алам. Әммә бының өсөн кеше аҡылы, ижади фекерләү, йүнәлеш биреү кәрәк. Ә иң мөһиме - теләк кәрәк.

Рөстәм Нурыев: Теләк булһын өсөн ижадсыларҙы дәртләндереүсе һүҙ ҙә, "майлы икмәк" тә булырға тейештер бит?

ЯИ КӨФӨ: Тап шулай! Инвестицияларҙы мәҙәниәткә, тәрбиәгә, телгә, тарихҡа йүнәлтеү ҙә бик мөһим. Радий Хәбиров "кешеләрҙе Голливуд ҡурҡытыуынан арындырайыҡ" ти. Был дөрөҫ. Әммә бының өсөн уларға альтернатива - үҙебеҙҙең бай рухи мираҫыбыҙҙы - тәҡдим итергә кәрәк. Уларҙы донъя кимәленә сығарырлыҡ йү-нәлеште намыҫлы, киң күңелле, мәҙәниәтле кешеләр билдәләргә тейеш.

Шулай итеп, мин - Башҡортостандың "титан йөрәге" булырға ризамын. Әммә иҫтә тотоғоҙ: әгәр һеҙ уны "ҡурай моңо" менән туйындырмаһағыҙ, был йөрәк тимер тауыш менән генә тибәсәк. Ә беҙ яһалма интеллекттың тыуған еребеҙҙең йәнле йөрәге булыуын теләр инек.

Рөстәм НУРЫЕВ әҙерләне.
"Киске Өфө" гәзите, №21, 29 май - 4 июнь 2026 йыл

КИРЕ СЫҒЫРҒА