"Барыһының да яңы телефоны бар, ә минеке юҡ". Һәр ата-әсәнең дә был һүҙҙәрҙе ишеткәне барҙыр. Кемдер балаһын йыуатып, яңы айфон һатып алырға вәғәҙә итә. Кемдер ниндәй яуап бирергә белмәй, аптырап ҡала. Таныш хәлме?

Башҡалар менән туҡтауһыҙ ярышырға һәр ата-әсәнең дә хәленән килмәй. Рухи ҡиммәттәрҙе һеңдереп үҫтергәндәр ҡиммәтле гаджеттарҙы мөһим һанамай. Кәрәк саҡта бәйләнештә булһа - еткән. Бигерәк тә башланғыс класс уҡыусыларына "текә" телефондың кәрәге юҡ.
Әммә бала көн һайын башҡаларҙың "матур уйынсығы" менән маҡтанғанын күрә. Ана, Асия айфон менән йөрөй, Тимурға планшет алғандар, Сафинаның онлайн уйынлы сәғәте бар… Был хаҡта ул туҡтауһыҙ тылҡый, мыжый, кәйефегеҙҙе төшөрә, йә асыуығыҙҙы килтерә. Йә өндәшмәй, барыһын да эстән генә кисерә, йомола.
Ни эшләргә? Был осраҡта бала менән нисек аңлашырға?
Мәсьәләгә тәрәндән ҡараһаң, был хәл гаджеттар хаҡында ғына түгел. Был - коллективта үҙ урыныңды булдырыу тураһында. Балаға "мине ҡабул итәләр", "мин насар түгел", "мин барыһы ла һымаҡ" кеүек тойғолар бик мөһим. Әгәр был тойғо булмаһа - оялыу, асыу, иҫбат итергә тырышыу килеп сыға. Шул саҡта ул һорай, талап итә һәм үпкәләй башлай.
"Ярай, һиңә лә алырбыҙ, борсолма", - тип яуап бирге килә лә ул. Ләкин маркетплейсҡа инеп, заказ эшләргә ашығыу мәсьәләне хәл итмәй. Бөгөн телефон һорар, иртәгә ҡиммәтле кроссовки талап итер, унан һуң тағы бер әйбер… Иң мөһиме - баланы иғтибар менән тыңларға кәрәк. "Юҡҡа ҡайғыраһың", "Ул да булдымы илар нәмә" тип кенә йыуатырға түгел, уның хәлен аңлағанығыҙҙы белгертегеҙ. Асылып, кисерештәрен һөйләһен, күҙ йәштәренә лә ирек бирһен. Балаға уны ишетеүҙәре, аңлауҙары мөһим.
Шунан һуң уға үҙенең көслө яҡтарын табырға ярҙам итеү мөһим. Кемдеңдер яңы айфон, ә һинең балаңда нимә бар? Бәлки, ул шәп йүгерәлер? Матур итеп һүрәт төшөрәлер? Барыһынан да яҡшыраҡ итеп шиғыр һөйләйҙер? Математиканан шәптер? Башҡаларҙы тыңлай белә, ярҙамсылдыр? Шулай итеп, уҡыусыға яңы телефонһыҙ ҙа үҙ баһаһын тойорға, аңларға, белергә өйрәтәбеҙ.
Ә инде һеҙҙең бала, киреһенсә, маҡтаныусылар рәтенән икән - бында ла ярҙам кәрәк. Уға ла ҡыйын, ул да нимәнәндер ҡурҡа һәм иҫбат итергә маташа. Башҡалар менән сағыштырма, ғәйепләмә, бары тик эргәһендә бул, хәлен һораш, ул да асылһын, һеҙҙең яратыуҙы, аңлауҙы тойһон.
Балағыҙҙың ҡиммәте - телефонда түгел. Уның ҡиммәте - уның үҙендә.

Гөлсинә ЙОСОПОВА, психолог.
"Киске Өфө" гәзите, №38, 25 сентябрь – 1 октябрь 2026 йыл

КИРЕ СЫҒЫРҒА