«Киске Өфө» гәзите
Мәҡәләләр Һуңғы номер Яҙылыу Гәзиттә реклама Архив (PDF) Редакция
Беҙҙең номерҙар
 

2026

Ғинуар
   01  |  02  |  03  |  04 
Февраль
   05  |  06  |  07  |  08 
Март
   09  |  10  |  11  |  12 
Апрель
   13  |  14  |  15  |  16 
Май
   17  |  18  |  19  |  20  |  21
Июнь
   22  |  23  |  24  |  25
Июль
   26  |  27  |  28  |  29  |  30
Август
   31  |  32  |  33  |  34
Сентябрь
   35  |  36  |  37  |  38
Октябрь
   39  |  40  |  41  |  42  |  43
Ноябрь
   44  |  45  |  46

 
Киске Өфө» VK-төркөмө
 

әйт, тиһәгеҙ...

13 ноябрҙә Башҡортостанда республика кимәлендәге бик мөһим ваҡиға - 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының 85 йыллығы билдәләнә. Девизияның, уның командиры Рәсәй Федерацияһы Геройы, генерал-майор Миңлеғәле Шайморатов исемен мәңгеләштереү сараларының береһе - мәктәптәрҙә ойошторолған Шайморатовсылар кластары. Бер нисә белем усағы етәкселәре һәм уҡытыусыларынан ошо кластарҙың уңыш-ҡаҙаныштары тураһында белештек:

 
Сайттың архивы
 
  01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07   08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14   15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21   22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28   29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35   36 | 37 | 38 | 39 | 40 | 41 | 42   43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49   50 | 51 | 52
  01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07   08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14   15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21   22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28   29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35   36 | 37 | 38 | 39 | 40 | 41 | 42   43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49   50 | 51 | 52
  01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07   08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14   15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21   22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28   29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35   36 | 37 | 38 | 39 | 40 | 41 | 42   43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49   50 | 51 | 52
  01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07   08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14   15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21   22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28   29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35   36 | 37 | 38 | 39 | 40 | 41 | 42   43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49   50 | 51 | 52
  01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07   08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14   15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21   22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28   29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35   36 | 37 | 38 | 39 | 40 | 41 | 42   43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49   50 | 51 | 52
  01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 | 07   08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14   15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21   22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28   29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35   36 | 37 | 38 | 39 | 40 | 41 | 42   43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49   50 | 51 | 52
 
ЯЙЫҠ КАЗАГЫ – 3
+  - 


- Бәләкәй казак хөрмәтенә нисә майшәм тоҡандырайыҡ? - тип һораны дьяк.
Купель тирәһендә махсус һауыттарҙа ултырған бер-нисә тиҫтә майшәмгә төртөп:
- Барыһын да тоҡандырығыҙ. Бындай изге эшкә бер ни ҙә йәл түгел, тип яупланы йомартланып киткән вахмистр.
- Гайтанды* ниҙән эшләргә бойораһың, вахмистр әфәнде? - тип һораны сиркәү хеҙмәткәре һәм аңлатып ебәрҙе. Ярлылар баҡыр сынйыр, урта хәллеләр көмөш, ә инде һинең ише Георгий тәреле казактар уның алтынын да йөрөтә, - тип дьяк шына һаҡалын Аверьянға һелкте.
- Алтындан ғына булһын. Беҙҙең фамилиябыҙ Грязнов булһа ла, тәре таҡҡан муйыныбыҙ ялтырап торһон. Хоҙайҙың биргәненә шөкөр, алтын сынйыр тағырлыҡ ҡына рәтебеҙ бар әле, - тип маһайыу төҫө йүгергән шуҡ битен вахмистр күккә төбәне. "Тағы ниндәй йолаһы тороп ҡалды әле?" тип баш ватҡан дьяк купель ситендәге ҡайсыны күреп ҡалды. Аверьяндың тубыҡтары араһындағы әле тәне лә кибеп бөтмәгән малай дьяктың ҡулындағы ҙур ҡайсыны күргәс, аҡырып илай башланы, ысҡынып ҡасырға ла тырышты. Дьяк ҡалтыранған ҡулы менән Рәжәптең суңҡаһының бармаҡ баҫымындай урынынан сәс ҡырҡып алды. Ҡалай һауытта ятҡан борсаҡ ҙурлығы балауыҙҙы ҡулындағы сәс бөртөктәренә ҡушып әүәләне. Шунан был йомороно дьяк купелдәге һыу эсенә ырғытты. Бөтә кеше һауыт ситенә йомолдо. "Суп" итеп һыу төбөнә батҡан төймә ҙурлығы ҡара йомороҡ яңынан өҫкә күтәрелде. Быны ҡарап торғандар йәнләнеп китте, бигерәк тә вахмистр ҡыуанды.
- Суҡындырған баланың ғүмере, Хоҙай бойорһа, бик оҙон буласаҡ**, тине тәрән ҡәнәғәтләнеү менән Аверьян.
- Бирһен, Хоҙай! - тиеште купель тирәләй торған кешеләр.
Бындай изге хәбәр өсөн Аверьянға яңынан түш кеҫәһенә тығылып, бер алтын тәңкәлек аҡса сығарырға тура килде. Шулай итеп, бер тай һатып алырлыҡ червонец түләп, Яйыҡ казағы Грязнов мосолман булып сиркәүгә аяҡ баҫҡан Рәжәптең муйынына алтын гайтан тағып, Романға әйләндереп, өйөнә алып китте. "Эштең яртыһы эшләнде, тик теге аждаһа Ғәлимйән хажи ишетеп ҡалмаһын, арҡаңдың ете ҡат тиреһен һуйып алыр", - тип вахмистр үҙе ҡылған эшенән шөрләп ҡуйҙы.
Билдәле, дүрт йәшлек, инде иҫ белә башлаған бала, был үҙенә ят ғөрөф-ғәҙәткә ысын йөрәгенән ҡабул итмәү генә түгел, теше-тырнағы менән ҡаршылашты. Уның бәләкәй генә ҡурҡҡан йөрәге күкрәгенә һыймай туланы, ләкин аяуһыҙ ҡулдар малайҙы һыу аҫтына батырҙы. Бәхетһеҙлеккә тарыған дала балаһының сиркәү эсен яңғыратып илауы ла бер кемде борсоманы. Уның ата-әсәһен саҡырып ялбарған тауышы сиркәүҙең алтын буталлы стеналарына бәрелеп-һуғылып йөрөнө лә, шаңдау булып кире әйләнеп ҡайтты, сабыйҙың йән үтенесен ете ҡат күк йөҙөндәге ата Хоҙай ҙа, алтын бағаналарға сөйләнгән ике ҡулын ике яҡҡа йәйеп, башын ҡырын һалып тынып ҡалған Христос та ишетмәне.
Сит кеше арбаһына ғәзиз улын ултыртып ебәргән Ғилмандың да күңеле тыныс ине. "Малайҙы яҙ еткәс килтереп ташларҙар әле. Аверьян знакумда тамағы туҡ, өҫтө бөтөн ҡыш сыҡһа, ҡараға аяҡ тейһә, йыуа ашап булһа ла көн итер", тип уйланы атай кеше. Үҙенең әлһерәгән йөрәген өҙгөләндереп, һағыш һәм ҡайғы-хәсрәт утында янған ғәзиз әсәһенән башҡа Ялан ауылында бала яҙмышы менән ихлас ҡыҙыҡһынған бер кем дә табылманы. Һәр ғаилә тормош ғәменә сумып йәшәүен дауам итте.

3

Малайҙы ҡулға төшөрөп, уны артабан тәрбиәләү мәсьәләһендә алдан аныҡ план ҡороп өлгөргән Аверьян ҡабырға серетеп йоҡлап ятманы, эште бик тоҡан тотто. Ул сиркәүҙән ҡайтып төшкәс тә төшкө аш алдынан яңы суҡындырылған Романды үҙе менән йәнәш икона алдына баҫтырҙы. Уның ер типкән тауыҡ аяғына оҡшаған бармаҡтарын бөгөп, суҡынырға өйрәтте. "Нисауа, хәҙергә суҡынырға өйрәнһәң, аҙаҡтан һүҙҙәрен дә белә башларһың", - тип уйланы Аверьян.
Иртәгәһенә Аверьян ашыҡ-бошоҡ ҡына тамағын ялғап, бер минут та туҡтамай, Серкоһын егеп, малай менән станцияға елдерҙе. Унда Колчак артынан ҡасҡан атаманға һәм уның яҡындарына кейем теккән тегенсе йәшәй ине. Аверьян туп-тура уның өйө ҡапҡаһына тәртә терәне.
- Иҫәнлектәме, атаман портнойы? - тип ул тупһа аша атлар-атламаҫтан мөйөшкә ҡарап суҡынды ла, епкә аҫылған ҡоршаулы күҙлектәрен танау кимерсәге өҫтөнә һалған, бер өйкөм йөнтәҫ ҡашын түшәмгә сөйөп, уға текләп ҡарап торған алъяпҡыс кейгән көмөрөрәк ҡартҡа ҡулын һуҙҙы.
- Бына һиңә буласаҡ станица атаманы Романды алып килдем, - Төптәшергә урын ҡалмаһын тигәндәй, тағы ла өҫтәне. - Был минең башҡорттарҙан һатып алып ҡайтҡан малайым була. Исеме - Роман.
- Ниәтең изге икән. Хоҙай бойорһа, ул көндәрҙе күрергә насип булһын, тип тегенсе йәнләнеп китте. - Бәхетлеһең дә инде, Аверьян. Беҙ ҡарсыҡ менән икәүҙән икәү, ботаҡһыҙ ағас кеүек, япа-яңғыҙ тороп ҡалдыҡ. Атаман артынан киткән ике улым, һыуға батҡан кешеләй, ғәйепһеҙ юғалды. Беҙгә лә, ҡыуарып ҡартайған көнөбөҙҙә, берәй йүнле генә ғаиләнән бала алғанда килешер ине, тегенсе үҙ ҡайғыһын һөйләп алып китте.
- Ярар, ярар, мин Ғәлимйән хажи менән һөйләшеп ҡарармын. Бәлки, берәй йүнен табыр, тип Аверьян этелгән урындыҡҡа ултырҙы.
- Беләм, Ғәлимйәнде, как белмәҫкә, әле быйыл Петров көнөндә генә тройка костюм тегеп кейҙерҙем үҙенә, - тегенсе йылғыр баҫып, төпкө бүлмәлә ултырған машинка аҫтынан бер осмут зәңгәр шевиот сығарҙы. - Бына ошо материалды хуп күрҙе хажи. Күрәһеңме, ҡояш нурында нисек балҡый, ул бит фартауай ир, беҙҙең казактар шикелле, яуырынына ни етте, шуны элеп йөрөмәй. Йә, Аверьян Иванович, ниндәй заказың булыр, ни тектерәһең?
- Ошо малайҙы станичный атаман итеп кейендер.
- Беҙҙең атаман казачий есаул ине бит, уның аммуницияһы бик ҡыйбатҡа төшөр. Ҡәҙимге кейемдән тыш, парад формаһын да тектермәксеһеңме? - тип тегенсе икеләнеберәк Аверьянға төбәлде.
- Эшләү - һинән, түләү - минән. Ике комплект казак офицерының обмундированиеһын тегерһең, береһе - көндәлек кейер өсөн, икенсеһе - байрамдар өсөн булһын, тип Аверьян тәфсирле аңлатып бирҙе.
- Лампас, канттарын да ебәрәйемме?
- Барыһын да, хатта йәшел лампас, башлыҡтарын да онотма.
- Булды, булды, вахмистр әфәнде. Ну йөрәклеһең дә инде! Мин казак формаһын тегеүҙе онотоп та бара инем, һин аҙаҡҡа тиклем ысын казак булып ҡалдың. Молодец! - тип тегенсе күптәнге танышын маҡтап, ҡупырайтып ебәрҙе. - Бер аҙнанан еҙ төймәләренә тиклем тегеп, әҙерләп ҡуйырмын. Бөгөн үк малайыңа үлсәп бесәм дә, ҡарсыҡ менән икәүләп, бар эште ташлап, тегергә ултырам. Хоҙай бойорһа, тап бер аҙнанан иртәнге служба бөтөүгә барыһы ла таяр булыр. - Тәүге өлөшөн ҡалдырайыммы? - Аверьян түш кеҫәһенән бер-нисә червонец сығарҙы. Уның усында ҡыштырҙап торған ҡағыҙ аҡсаларҙан тыш, алтын һәм көмөш аҡса ла зыңғырлап ҡалды. Таныштың йомартлығына күңеле бөткән тегенсе ике ҡулын күкрәгенә ҡуйып, сәбәләнеп алды.
- Ҡуй, ҡуй, Аверьян Иванович. Ғүмер буйы бер-беребеҙгә ышанып йәшәнек, ҡартайған көндә мәсхәрә итмә инде, зинһар. Һуңынан иҫәпләшербеҙ, тик иҫән генә булайыҡ, тип өтәләнде. Ышҡынып торған малайҙы ҡулынан тотоп, алдына баҫтырҙы. -Яҡыныраҡ кил әле, Роман, хәҙер мин һиңә мундир бесеп ташлайым.
Тегенсе муйынында ике осо һәлберәп торған үлсәү метр менән Рәжәптең арҡырыһын, буйын үлсәргә тотондо. Ғәҙәттә, яңы урындағы һәр аҙымды көсөнән килгәнсә шыртын торғоҙоп ҡаршы алған малай был юлыһы тегенсенең уны ул яҡҡа ла, был яҡҡа ла борғолауын өндәшмәй генә, тыныс ҡына кисерҙе. Уның ҡаҡса битенә сыҡҡан тәүге асыҡ сырайын күргәс, Аверьян эстән генә "Сабый телде белмәһә лә, барыһын да йөрәге менән һиҙә. Бынан аҡыллы кеше сығыр, моғайын", тип уйланы һәм уның күңелендә беренсе еңеү кинәнесе моронланды.
Тегенсе лә эштең уң башланып китеүенән ирәбәленеп китте. Ысынын әйткәндә, казак кейемен тегеү менән уға былтырҙан бирле бер кем мөрәжәғәт иткәне юҡ ине. Ул Рәжәпте ултырғысҡа ултыртып, казак кейемдәре үрнәктәренең төҫлө һүрәттәрен уның алдына һалды. Малайҙың ҡыҙыҡһынып һүрәттәрҙе ҡарап ултырыуы Аверьяндың күңелен йылытып ебәрҙе.
- Ҡара, улым, ҡара. Һиңә ҡайһы кейем оҡшай? - тип һүрәттәргә бармағы менән төртә башланы.
Ҡыҫҡа ғына ғүмерендә иҫке-моҫҡонан башҡа бер ниндәй йүнле кейем күрмәгән бала балаҡтарының осона тиклем йәшел лампас төшкән салбарға бармағы менән төртөп күрһәтте лә, уңайһыҙланып, башын эйҙе.
- Һай, молодец! Ысын казак булып бөтөп тора, тип ҡыуанды Аверьян. Уның йәм-йәшел күҙендә шатлыҡ йәштәре лә төҫмөрләнде һәм ул малайҙы арҡаһынан тупылдатып һөйөп тә алды.
Камил күңеле тулған вахмистрҙы тегенсе ашатыуҙан ғәйре, ныҡ ҡына эсереп тә ҡайтарҙы. Утарға ҡайтып еткәнсе елгән арбала Аверьян ике аяғы араһында ултырған малайҙың ҡолағына ниҙер шыбырҙаны, уның яңы ғына ҡарайып үҫеп килгән, ҡылған төбөнә оҡшап торған шырт башын һыйпаны. "Сәсе бик ҡаты күренә, малайҙың холҡо ла үҙемдекенә оҡшап бик былйырыҡ булмаҫ, ахыры", шулай фекер йөрөттө күңеленән ҡоштар осорған Аверьян. Башын эйеп хәбәр һөйләгәндә хужаның ауыҙынан әллә ниндәй ят, әсегән ҡамыр еҫе килеүе ни тиклем генә күңелен болғатмаһын, Рәжәп түҙҙе, сөнки уның бала йөрәге ата менән ул араһын тоташтырған тәүге туҡыманың хасил булыуын һиҙемләй ине.
Хужабикә Настя был ғәйепһеҙ балаға үҙ мөнәсәбәтен үҙгәртергә һаман да теләмәне. Әле лә юлдан ҡайтып төшкән Аверьян менән Рәжәпте сығынлаған ат кеүек, күҙҙәренең ағын еңдереп ҡаршы алды. Ир менән малай бөгөн дә бергә ятып йоҡланылар.
Бала булыуына ҡарамаҫтан, иҙерәп йоҡлап ятыу урынына Рәжәп таң һарыһынан тороп, күҙҙәрен ыуа-ыуа Аверьян артынан тышҡа сыҡты. Грязнов таҡта менән ябылған, ырҙын табағындай ихатаһының мөйөштәренә ҡуйылған бишәрлек ҡыуыҡлы шәмдәргә ут тоҡандырҙы. Гел бүрәнәнән, таҡтанан эшләнгән һарай, утлыҡтарҙы күргәс, Рәжәп үҙҙәренең ишек алдындағы ҡыйыҡһыҙ, ҡыйшайып бөткән мал аҙбарын күҙ алдына килтерҙе. Яҡшы таҡтанан эшләнгән бәҙрәфханаға инеп сыҡҡас, әсәһенең туҙған ҡатаһын кейеп, баҫҡыс аҫтына йүгереүҙәре иҫенә төштө.
Бәләкәй Рәжәп йорт хужаһын ихатаға тәүге сығыуҙа үк таң ҡалдырҙы. Ялан ауылынан килгән был киле буйы малай мал тәрбиәләүҙең бөтә нескәлектәрен дә күптән үҙләштергән булып сыҡты, бәләкәй һәнәккә эләктереп, һыйыр, һарыҡтарға бесән һалды, уларҙың аҫтын көрәп сығарырға маташты. Ә инде Аверьяндың аттарын, бигерәк тә уға таныш булған Серконы күреп ҡалғас, малайҙың дөмғара күҙҙәрендә ут сатҡылары күренеп ҡалғандай булды. Башта аттың аҫтынан бер ҙә ҡурҡмай сығып, ул Серкоға яҡынлашты һәм уларҙы кешнәп ҡаршы алған бейек һәм оҙонтороҡ бәхмискә сарт йәбеште. Рәжәп аттың ҡабырғаларын һыйпаны, дерелдәп торған ирендәрен иркәләргә ынтылды. Аттың ялбырап түбәнгә аҫылынып төшкән ҡарагүк ялына йәбешеп, тубыҡ соҡорона аяғының башбармағын тығып, уға атланырға тырышты.

(Дауамы. Башы 44-45-се һандарҙа).
"Киске Өфө" гәзите, №46, 20 - 26 ноябрь 2026 йыл

КИРЕ СЫҒЫРҒА

+  -   
Яҙылған: 19.11.26 | Ҡаралған: 11

Киске Өфө
 

Иғтибар! "Киске Өфө" (индексы ПР905) гәзите менән бергә булыусы аңлы, зыялы уҡыусыларыбыҙҙы 2027 йылдың беренсе яртыһы өсөн 1230 һум 42 тингә яҙылырға саҡырабыҙ. Ә беҙ һеҙҙе рухиәт менән һуғарыуҙы дауам итербеҙ, матур йөкмәтке менән танһыҡтарығыҙҙы ҡандырырға тырышырбыҙ, тигән вәғәҙәбеҙҙе яңыртабыҙ. Гәзитебеҙгә яҙылып, квитанцияларын редакцияға ебәргәндәр араһынан кемдәрҙер бүләккә бик шәп китаптар аласаҡ икәне тураһында ла онотмағыҙ. Бергә булайыҡ!

МӨХӘРРИРИӘТ.

 
Беҙҙең дуҫтар
 

Киске Өфө гәзитенең VK-ла рәсми төркөмө

Өфө ҡала хакимиәтенең рәсми сайты

 
Мәҡәләләр Һуңғы номер Яҙылыу Гәзиттә реклама Архив (PDF) Редакция
© 2026 «Киске Өфө» гәзите
Мәҡәләләр күсермәһен алыу, күсереп баҫыу йәки материалды тулыраҡ файҙаланыу мәсьәләләре буйынса «Киске Өфө» гәзите редакцияһына мөрәжәғәт итергә.

Беҙҙең электрон адрес: kiskeufa@mail.ru