Тәү ҡарамаҡҡа бөтәбеҙгә лә яҡшы таныш булған атҡолаҡ (Щавель конский - Rumex confertus Willd.) һыубаҫар туғайҙарҙа, йылға буйҙарында үҫә. Был үҫемлекте күп кенә хужалыҡтарҙың тәбиғи көтөүлектәре һәм сабынлыҡтарында осратырға мөмкин.

Сәтләүек хаҡында һүҙ барғанда беҙ, ғәҙәттә, ағаста үҫкән сәтләүектәр тураһында фекер йөрөтөргә күнеккәнбеҙ. Көньяҡта үҫкән бейек грек сәтләүеге ағасы емешенең татлылығы һәм туҡлыҡлылығы менән дан тота. Уны хәҙер айырым плантацияларҙа ла сәсеп үҫтерәләр.

1941 йылдың 22 июне Ватаныбыҙ тарихына иң дәшһәтле һәм халыҡтарыбыҙ киләсәге өсөн бығаса күрелмәгән үлемесле һуғыш башланған үтә хәүефле көндәрҙең береһе булып яҙылды. Ил етәкселегенең сәйәси хаталары, юғары кимәлдәге хәрби кадрҙарҙың репрессия ҡорбандарына әүерелдерелеүе, Ҡыҙыл Армияның тоталь һуғыш алып барыуға әҙер булмауы арҡаһында 1941 йылдың йәйе һәм көҙгө айҙары СССР-ҙы оло һәләкәт сигенә алып килде. Тәүге 5 ай дауамында туҡтауһыҙ барған алыштарҙа йөҙәр меңләгән совет һалдаты һәм офицеры әсиргә алынды, миллионлаған кеше яраланды һәм һәләк булды. Дошман Мәскәүгә яҡынлашты. Был саҡта киләсәктә легендар башҡорт генералы булып таныласаҡ полковник Миңлеғәли Шайморатов та үҙенең Беренсе айырым полкы менән генерал Доваторҙың 2-се кавалерия корпусынан алыҫ түгел ерҙәрҙә, ул саҡта иң хәүефле булған Волоколамск йүнәлешендә фашист баҫҡынсыларын йән аямай ҡыйрата ине.

Иҙерәп китеүҙән кәүҙәһе оҙоная төшкән баланы йөк өҫтөнә һалып, Аверьян оҙон юлға сыҡты. Ҡояш бик юғарыға һауалап киткәс, үҙ өйөндә кейеҙ өҫтөндә һикерешеп уйнаған бәрәс бәүеленең еҫтәренә өйрәнеп бөткән Рәжәп ниндәйҙер тонсоҡторғос сөсө ят еҫтән һиҫкәнеп уянып китте. Башта оҙаҡ ҡына үҙенең ҡайҙа булғанын башына килтерә алмай ятты. Майлы тәгәрмәстәре сиҡылдап барған арбала яңғыҙ китеп барыуын һиҙеп ҡалғас, Рәжәп бөтә көсөнән:
"Әсәй, атай!" - тип ҡысҡырҙы ла, ситлеккә эләккән ҡошсоҡ кеүек, Аверьяндың ҡулынан ысҡынып ҡасырға самаланы, ләкин уны эләктереп алған ҡулдарҙан ҡотолоп булмаясағына тиҙ төшөндө.

Быйыл Башҡортостандың Урал аръяғы мәғариф системаһында мөһим урын тотҡан, буласаҡ милли кадрҙар тәрбиәләүгә ғәйәт ҙур өлөш индергән, Баймаҡ, Йылайыр, Хәйбулла һәм Әбйәлил райондарынан өс меңдән ашыу балаға төплө белем биреп, уларҙы үҙаллы тормош юлына сығарған Баймаҡ полилингваль күп профилле лицей-интернаты үҙенең 70 йыллығын билдәләй. 1956 йылда Темәс ауылында асылған интернат-мәктәп 1963 йылда Баймаҡҡа күсә. 1993 йылда мәктәп лицей статусын ала, ә 2024 йылда полилингваль күп профилле лицей-интернаты итеп үҙгәртелә. Матур юбилей айҡанлы белем усағын төрлө йылдарҙа тамамлаған, үҙҙәре һайлаған өлкәләрҙә уңыштар ҡаҙанған замандаштарыбыҙ менән әңгәмә ҡорҙоҡ. Улар - биология фәндәре докторы, профессор Сәфәрғәле Искәндәр улы Йәнтурин (1962 йылда тамамлаған), яҙыусы-драматург Әминә Миңдеғол ҡыҙы Яхина (1969), медицина хеҙмәте подполковнигы Хәлил Төхвәт улы Һөйөндөков (1974), Рәсәй Федерацияһының почетлы дөйөм белем биреү хеҙмәткәре Мәймүнә Рамаҙан ҡыҙы Ишкилдина (Бүләкова) (1979), журналист Ильяс Илдар улы Ҡасҡынов (2016). Әйткәндәй, ошо әңгәмәне ойоштороусы мин үҙем дә 1973-1979 йылдарҙа Баймаҡ интернат-мәктәбендә уҡыным.

Кадрҙар - яңы, йырҙар - иҫке

Огородниковты өлкә комитетҡа саҡырталар. Ә.М. Дилмөхәмәтов, идеология буйынса секретарь, "беренсе"нең кабинетына инер алдынан мөхәрриргә бәхәсләшмәҫкә, шым ғына ултырырға кәңәш бирә.
Кабинет хужаһы Р.Х. Хәбибуллин, алдында ятҡан гәзиткә төртөп күрһәтеп, шундуҡ һорауҙар яуҙыра башлай:

Ғаиләлә туған телдә аралашыу, әкиәттәр һөйләү, йыр-моңдоң тәьҫире тураһында күп һөйләйбеҙ, күп аңлатабыҙ. Әммә баланың үҙ күҙҙәре менән күреп, күҙәтеп, өлгө алып тәрбиәләнер шарттары тураһында онотабыҙ, йәки иғтибарға алмайбыҙ.

АҠШ Конгресына үткән аҙналағы һайлауҙарҙа демократтар партияһының өҫтөнлөк алыуы шау-шыулы ҙур ваҡиға булды, бәғзеләр уны һәләкәт тип тә атаны. Гәрсә бының тап шулай булырына шик тә юҡ ине, сөнки президент Трамптың алабарман сәйәсәте менән (башҡаса ҡулай һүҙ табыуы ла ҡыйын) ризаһыҙлыҡ белдереүҙәр Конгреста ғына түгел, ил граждандары араһында ла күптән ҡаршы тауыштар тыуҙырғайны инде.

Рәсәй Төҙөлөш министрлығында эшләүсе Федор Козлов тигән әфәнденең фамилияһы танышмы һеҙгә, уҡыусы? Минең дә белгән кешем түгел, ләкин бындай фамилия халыҡтың әсе телендә күпте һөйләй булыр, тик биғәйбә, һүҙ әле икенсерәк юҫыҡта.

"Нейроселтәрҙәр мейене ялҡауландыра!" Был фекерҙе әйткән кеше үҙе үк ҡалыплашҡан фекерләү (стереотип) ҡорбаны түгелме? Гәзитебеҙҙең 44-се һанында баҫылған мәҡәләнән һуң уҡыусыларҙа тыуған һорауҙарға яуап эҙләп, беҙ тағы ла ИИ-КӨФӨ менән әңгәмә ҡорҙоҡ. Һүҙ - совет осорондағы башҡорттарҙың "наҙанлыҡ" мифы, Пушкин йыйған башҡорт фольклоры һәм яңы технологияларҙы аҡыл менән файҙаланыу сере тураһында.

Башҡортостанда "БАРС" республика отряды 2026 йылдың 1 июнендә ойошторолғайны.

11 ноябрҙә республика Башлығы Радий Хәбиров менән алтынсы тапҡыр Тура бәйләнеш ойошторолдо. Республика Башлығы 4,5 сәғәт ваҡыт эсендә 80-дән ашыу һорауға яуап бирҙе.

Немруд исемле залим ҡулынан утҡа ырғытылған Ибраһим бәйғәмбәр, утты һыу тамсылары менән һүндерергә тырышҡан ҡырмыҫҡаны күреп, уның ни өсөн быны эшләүен һораған һәм: "Утты бит барыбер тамсылар менән генә һүндерә алмаясаҡһың", - тигән. "Һүндерә алмаҫымды беләм, хөрмәтле Бәйғәмбәр, ләкин залимдарҙың Һиңә ҡаршы ҡылған эштәренә ҡарата үҙ ҡарашымды белдерәм", - тип яуаплаған ҡырмыҫҡа.

Өфө ҡалаһының Әҙеһәм Исҡужин исемендәге балалар сәнғәт мәктәбендә "Тауышында тарих" исемле 17 йәшкә тиклемге балалар араһында бәйге үтте.

Янғын һүндереүселәр балаларға янғын ваҡытында үҙ-үҙеңде тотоу тәртибен иҫкә төшөрҙө: "Әгәр һин өйҙә яңғыҙ ҡалһаң һәм янғын сыҡһа: һинең төп бурысың - үҙеңде ҡотҡарыу! Янғын - ҡурҡыныс, әммә ҡағиҙәләрҙе белһәгеҙ, ут һине еңә алмаясаҡ. Был ҡағиҙәне иҫеңдә тот!"

Ҡара ҡайғы баҫтымы әллә,
Япраҡтарың йәшел, үҙең ҡара,
Әйтсе, ҡайын, һиңә ни булды?
Ҡара елме килеп һуғылды?
Рафаэль Сафин

Башҡорт халыҡ ижады иҫ китмәле бай һәм төрлө. Том-том нәшер ителгән улар ителеүгә, ләкин өйрәнелеп бөтмәгәндәре күпме әле! Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты ғалимдары был йәһәттән баһалап бөткөһөҙ оло эш башҡарған. "Халыҡ ижады" тип аталған рухи хазинабыҙҙың һәр һүҙе нисә йылдар буйы халыҡтан йыйып тупланған. Өҫтәүенә, юғары уҡыу йорттарының филология факультеты студенттары, йыл һайын экспедицияларға йөрөп, был хазинаны тулыландырыуҙы дауам итә. Ә кемдәрҙән яҙып ала һуң улар аҫыл ҡомартҡыларҙы? Кемдәр һаҡлаған быуаттар буйы телдән-телгә күсеп килгән ауыҙ-тел ижадын? Ә бит күп кенә ҡобайырҙар, өләңдәр, мөнәжәттәр, әкиәттәр, мәҡәлдәр, йомаҡтар быуаттан-быуатҡа телдән-телгә һөйләнелеп күсеп килә. Иң хайран ҡалдырғаны - ҡобайырҙарыбыҙ. Бөтөн донъя халыҡтары ижады араһында иң фәлсәфәүи ҡобайырҙарҙан һаналған "Урал батыр". Ул да бит яҙма ҡомартҡы түгел, ауыҙ-тел ижады булараҡ килеп еткән!

Башҡортостан Белоруссияның үҙенсәлекле проектын - "Һәр өсөнсө" концерт-реквиемын ҡабул итте. Ул Бөйөк Ватан һуғышы ҡорбандары һәм геройҙары иҫтәлегенә арналған. Сара башланыр алдынан Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров ошо турала һөйләне.

Оло Ҡыҙыл йылғаһы Ҡырҡты тауын уртаға ярып, үҙ йүнәлешен көнсығышҡа борғас, ул, елегенә май ултырып, аҙымын һәлмәкләткән ир ҡорона тулған кеше кеүек, шаршы ағымын бермә-бер әкренәйтә, ҡая-таштан ҡыҫылып сыҡҡан ише, тегендә-бында бәрелеп бармай, һәүетемсә генә ғорур аға. Бына ошо әкиәт-йырҙарҙа һуғарылған, яҡын-тирәләге тормошҡа йәшәү биргән ғәжәп йылға буйын һыулап, бер-бер артлы эреле-ваҡлы башҡорт ауылдары теҙелеп киткән. Ҡыҙыл тамағынан ҡырҡ саҡрым өҫтәрәк бороңғо атаҡлы Бөрйән ырыуы сатҡыһының иң көньяҡ тармағы булып хисапланған Ялан ауылы кешеләре лә бында донъя ҡорған.

Башҡортостан телевидениеһында мин 1980 йылдың 1 июлендә эш башланым - балалар һәм үҫмерҙәр өсөн тапшырыуҙар редакцияһы мөхәррире булып киттем. Башҡорт дәүләт университетының филология факультетында уҡыуымды тамамлап, диплом алғас, быға тиклем хеҙмәттәшлек итеп, "Күңелле станциялар", "Әкиәт артынан әкиәт" кеүек тапшырыуҙар өсөн сценарийҙар әҙерләшеп йөрөгән автор булараҡ, телевидениеға һөйөнсөләргә генә килеп ингәйнем, биш минут эсендә миңә ғүмерлеккә "ҡороҡ һалдылар". Мине телевидение редакторы итеп эшкә алған етәкселәр Ғата Шәйхетдин улы Имаев менән Тәлғәт Ниғмәтулла улы Сәғитов булһа, тележурналистика буйынса уҡытыусым, әлбиттә, Фуат ағай Биишев ине. Ошо арҙаҡлы уҙамандар арҡаһында мин тележурналистика эшенә мөкиббән бирелдем.