Оло юбилейы алдынан беҙ яҙыусы һәм публицист Гөлшат ӘХМӘТҠУЖИНАға үҙебеҙҙе ҡыҙыҡһындырған һорауҙар менән мөрәжәғәт иттек.

Кишерҙе - ер йылынғас

Кишер - баҡсасылар араһында иң билдәле культура. Был йәшелсә бик файҙалы, ул В, РР, С, Е, К витаминдарына бай, кишерҙәге каротин кеше организмында А витаминына әүерелә. Кишерҙәге бета-каротин үпкәләр эшмәкәрлеген, күреү һәләтен яҡшырта, теш ҡаҙналарын нығыта. Кишер сәсеүҙең бер ауырлығы ла юҡ, уны бар баҡсасылар ҙа бер төрлө сәсәлер, моғайын. Шулай ҙа түбәндәге кәңәштәрҙе лә ҡулланып ҡарағыҙ.

Көҙҙөң икенсе айында уҡыу бүлмәһенә мыҡты кәүҙәле ир килеп инде. Силәбелә сәнғәт институтын тамамлаған Әмир Әхмәт улы Әбүлханов музыка һәм Башҡортостан мәҙәниәте дәрестәрен үткәрергә теләк белдерҙе. Бергәләп эште нисек ойоштороу мәсьәләһен хәл иткәс, ул йыр һәм музыка дәрестәре бирә башланы. Синыфтың бөтә уҡыусыларын да хор дәрестәренә йәлеп итеү һөҙөмтәһендә йыр һәм музыка менән шөғөлләнеү аҙнаһына ике сәғәткә барып етте. Шул йылда тәрбиә эшен музыка көсөнә таянып тормошҡа ашырыу отошло булыр, тигән уй килгәйне башыма. Әммә дәресте пианинола уйнап үткәреүсе ҡатын-ҡыҙ уҡытыусылар күңелемә ятманы. Ә Әмир Әхмәт улы иһә оҫта баянсы ғына түгел, һәүәҫкәр композитор ҙа булып сыҡты. Уның Мостай Кәрим һүҙҙәренә яҙылған "Ҡайт инде" исемле йырын балалар шундай яраттылар, уны хатта телевидение аша йырлап ишеттерҙеләр.

Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт хеҙмәткәре, "Ашҡаҙар" радиоһының баш режиссеры, күп тапшырыуҙар авторы, йырсы Урал Ниғмәтуллин - төпкә егелеп тартҡан журналистарҙың береһе. Башҡортостан телерадиокомпанияһында утыҙ йылдан ашыу эшләү дәүерендә бик күп проекттар ғына түгел, күп яңы исемдәр ҙә асты ул. Радио фондын байытыуҙа Урал Миңлебай улының хеҙмәте баһалап бөткөһөҙ. Музыка өлкәһендәге белеме, мәғлүмәтлелеге менән һөнәрҙәштәренә ысын терәк булып тора. Йыр сәнғәтенә ғашиҡ ир-азамат үҙе лә халыҡ йырҙарын оҫта итеп башҡара, бер үк ваҡытта, төрлө осор композиторҙары йырҙары менән дә тамашасы күңелен арбай. Урал Ниғмәтуллиндың халҡыбыҙҙың мәҙәни донъяһын киң яҡтыртыуға, уны пропагандалауға, киләсәк быуын өсөн һаҡлауға арнаған үҙ алдына ҡуйған бурыстары ла күп. Ә беҙ биргән өс һорау рухи тормошобоҙға тос өлөш индергән журналистың, ижадсының күңел донъяһына нығыраҡ үтеп инергә ярҙам итер.

Бала күңеле - сикһеҙ Йыһан. Күпме хыял-теләктәр, ынтылыштар, осоштар тупланған ул "Йыһанда". Ана шул бала күңелендәге хыялдарға ҡанат ҡуйыу, уның һәләттәрен үҫтереү менән шөғөлләнәләр ҙә инде баш ҡаланың быйыл 25 йыллыҡ юбилейын ҡаршылаусы "Глобус" балалар ижады үҙәгендә. Үҙәктең директоры Раушан Раян улы ҒӘЛИМОВ менән әңгәмә ҡорҙоҡ:

Сираттағы әңгәмәбеҙ Республика инженер лицей-интернатының инновацион эшмәкәрлек буйынса директор урынбаҫары Айнур Зиннур улы Әмирханов, лицейҙың уҡыу-уҡытыу эштәре буйынса директор урынбаҫары Фәнүр Тайып улы Йәһүҙин менән. Алдынғы был урта белем биреү учреждениһының бөгөнгө хәле нисек? Унда кемдәр уҡый һәм улар ниндәй шарттарҙа йәшәй? Һөйләшеү ошолар хаҡында һәм өлгәшкән уңыштары тураһында барҙы.

Ҡыҙыҡ: беҙҙең мәғариф системаһы сиктән-сиккә һуғылыуҙарҙан, йыш ҡына төплө уйланмаған "реформалар"ҙан һәм уҡыусылар, студенттарҙың белем кимәле өҫтөндә тәжрибәләр үткәреүҙән ҡасан туҡтар икән?

Был тексты яһалма интеллект башҡорт телендә тулыһынса үҙе яҙған. Бөгөнгө көнгә уның башҡорт телен ниндәй кимәлдә белеүен күрһәтеү өсөн бер генә хәрефен дә, һүҙен дә, һөйләмен дә үҙгәртмәйенсә, шул килеш бирәбеҙ. Эйе, хаталар әлегә бар. Әммә киләсәктә … Киләсәк тураһында мәҡәлә һуңында ул үҙе әйтә.

Иранға ҡаршы һуғыш Атлантик океан регионы илдәре араһындағы мөнәсәбәттәрҙең киҫкенләшеүенә килтерҙе. Ирандың, көтөлмәгән стратегия һайлап, Фарсы ҡултығы илдәренән нефть һәм нефть продукттары менән шыйыҡлатылған тәбиғи газ ташыуҙа мөһим логистик юл булған Ормуз боғаҙына бик һалыуы нефткә хаҡ артыуына ғына килтереп ҡалманы, бәлки, донъя энергетика баҙары өсөн дә етди хәүеф тыуҙырҙы. Ормуз боғаҙына контролде ҡулға алып, Иран, асылда, Американың иҡтисади тотороҡлоғона янау һалды. Ә бындай хәл республикасыларҙың һайлау алды стратегияһына һис тә төҫ түгел.

Пилотһыҙ системалар ғәскәрҙәре сафы 2025 йылдың октябренән әүҙем тулылана. Билдәле булыуынса, заман, бөгөнгө яу яланы хәлдәре талап иткән алдынғы технологияларға нигеҙләнгән яңы ғәскәр төрө Юғары баш командующий Владимир Путин һәм оборона министры Андрей Белоусов ҡарары менән булдырылды.

25 мартта Салауат башҡорт дәүләт драма театры Тәнзилә Дәүләтбирҙинаның "Һөйөү көсө" спектакле менән Өфөгә "Театр яҙы" фестиваленә килә.

20-27 мартта Өфөлә төбәктең театр коллективтарын, алдынғы сәхнә оҫталарын һәм киң тамашасы аудиторияһын берләштергән "Театр яҙы" республика фестиваль-форумы үтә.

• Өфө ҡалаһының Дим районы прокуратураһына бер кеше мутлашыусылар ҡорбаны булыуы тураһында мөрәжәғәт итә.

Табиптар раҫлауынса, кеше ҡаны медиктар өсөн һандар һәм күрһәткестәр таблицаһы ғына түгел, ә организмдың үҙенсәлекле бер шифры, һаулыҡ торошоноң көслө һәм "йомшаҡ" яҡтарын асып биреүсе асҡыс та ул. Ҡан төркөмдәренең һаулыҡ, оҙайлы ғүмер, кәйеф һәм хатта стресс менән көрәшеүҙәге әһәмиәте хаҡында булыр был яҙма.

1999 йыл. Быуаттар ғына түгел, мең йыллыҡтар алмашынырға әҙерләнгән дәүер. Өс туғыҙға бөткән ошо йылда, Башҡорт дәүләт педагогия институтын ҡалдырып, 144-се башҡорт ҡала гимназияһына эшкә күстем. Бөгөн ул мәктәп юҡ - уны балалар баҡсаһына биргәндәр. Гимназияның етәксеһе Ирек Ғәлиулла улы Вәлеев, әңгәмәләшкәндән һуң, мине, фәлсәфә фәндәре докторын, башланғыс мәктәп уҡытыусыһы итеп алыуға ризалыҡ бирҙе.

Бәләкәйҙән ололар ауыҙынан "Иманлы бул, балам!" тигән теләк-нәсихәттәрҙе лә ишетеп үҫкән күптәребеҙ. Ә кем һуң ул иманлы кеше? Кешенең иманы кимәлен ниндәй сифаттары сағылдыра ала? Тик диндә булған кеше генә иманлы була аламы? Ошо һорауҙар менән журналист Сәлмән ЯРМУЛЛИНға мөрәжәғәт иттек.

Гәзитебеҙҙең 8-се һанында Әғләм Шәриповтың "Хәҙрәт булыуы еңелме?" тип аталған мәҡәләһен оло ҡыҙыҡһыныу менән уҡып сыҡтым. Кем - нисектер, әммә мин мәҡәлә авторының тел төбөндә бик тәрән фекер ятыуын тойҙом. Тәү ҡарауҙа бик еңел генә һымаҡ тойолған ошо яҙмаһында ифрат етди мәсьәләне күтәргән автор.

Стәрлетамаҡҡа профессиональ театр сәнғәтен алып килеүсе тәүге ҡарлуғастарҙың береһе, Стәрлетамаҡ башҡорт драма театрының иң тәүге халыҡ артисы Рафиға Галина тураһында һөйләгәндә, һүҙҙе уның тормош иптәше, сәхнә партнеры Рауил Галиндан башҡа күҙ алдына килтереп тә булмай. Ярты быуаттан ашыу ваҡыт бер сәхнәлә уйнап, бергә ғүмер кисереп, Стәрлетамаҡта башҡорт драма театрын булдырыуға, уны үҫтереүгә ҙур көс һалған матур парҙарҙың береһе бына нисә йылдар инде береһенән-береһе сағыу, ҡабатланмаҫ образдар тыуҙырып, тамашасыны хайран итә.
Быйылғы йыл Галиндар өсөн юбилейҙарға бай: Рафиға Арыҫлан ҡыҙына - 75 йәш, Рауил Әхтәрйән улы менән бергә ғүмер итеүҙәренә - 55 йыл, Өфө сәнғәт институтын тамамлауҙарына ла 55 йыл үтеп киткән. Шулай уҡ Стәрлетамаҡ башҡорт драма театрына 35 йыл тулыу менән бергә, уларҙың ошо театрҙа эшләүҙәренә лә 35 йыл була.
...Галиндарҙың үҙенә генә хас зауыҡ менән биҙәлгән фатирына килеп инеү менән үҙеңде бер музейға йәки театр фойеһына аяҡ баҫҡан һымаҡ хис итәһең. Коридорҙағы стенала эленгән төрлө йылдарҙа, төрлө ролдәрҙә төшкән фотоларға ҡарап, уйҙар менән тарихҡа сәйәхәт ҡылаһың. Ә төпкө бүлмәләге стеллаждарҙа Рауил Әхтәрйән улының балалар һәм өлкәндәр өсөн яҙған шиғырҙар һәм әкиәттәр йыйынтыҡтары, сәнғәт, театр темаһына китаптар урын алған. "Маҡтаулы хеҙмәте өсөн", "Өлгөлө ғаилә" миҙалдары, Станиславский исемендәге Халыҡ-ара премия лауреаты һәм башҡа бик күп юғары исемдәр тураһында таныҡлыҡтар, хөкүмәт телеграммалары, Маҡтау ҡағыҙҙары һәм Рәхмәт хаттары... Ижади ғаилә йәшәгән мөхит менән бер аҙ танышҡас, әңгәмәне Башҡортостандың халыҡ артисы Рафиға ГАЛИНА менән башлап ебәрҙек.

Был әйтемдең "Бала көйөгө йөрәктә, ир көйөгө итәктә", "Бала - бәғер ите", "Бала өсөн әсәнең йөрәге, атаның беләге һыҙлар", "Бала шатлығы - ана шатлығы" тигән төрлөсә юҫыҡта фекер йөрөтөргә йүнәлеш булырлыҡ варианттары ла бар. "Бала ҡайғыһы йөрәктә, ир ҡайғыһы итәктә" әйтеменә һалынған фекер "ике икең дүрт була", тигәндәй, еңел генә аңлашылған һымаҡ булып тойолһа ла, уның тәрәндәрәк ятҡан мәғәнәһе лә бар. Миҫалға ошо риүәйәтте генә алайыҡ.

Һәр ата-әсә үҙенең балаһын киләсәктә уңышлы итеп күргеһе килә. Ә бар йәһәттән дә уңышҡа өлгәшеүҙең бер сере, ғалимдар раҫлауынса, оптимист булыуҙа.

Оптимистар - донъяға позитив мөнәсәбәт менән ҡараған кешеләр. Улар уңышһыҙлыҡты тынысыраҡ кисерә, ауырлыҡты еңелерәк үтә, киләсәккә ышаныслыраҡ ҡарай һәм һәр ваҡыт барыһының да яҡшы булырына шикләнмәй. Бындай кешеләр һирәгерәк ауырый һәм оҙағыраҡ йәшәй.