Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Күмертау уҡыусыһы Әнүәр Вәхитов менән осрашты.

Күптәр, билдәле бер йәштән һуң водитель таныҡлығы үҙ көсөн юғалта, автоматик рәүештә ғәмәлдән сығарыла, тип уйлай. Әммә был - яңылыш фекер. Рәсәй ҡануниәттәрендә бындай ҡағиҙә юҡ. Ә бына медицина контроле 65 йәштән һуң, ысынлап та, ҡатылана, ти белгестәр.

"…Әллә бал яратҡанға инде, дегәнәк (Лопух большой - Arctium lappa L.) сәскә атҡанды айырыуса түҙемһеҙлек менән көтә инем мин. Әллә ни иҫ киткес матурлығы ла, тәмле еҫе лә юҡ уларҙың. "Дегәнәк сәскә атһа, бал бешә", тип атайымдың әйткәне күңелгә һеңеп ҡалған да, әйҙә мин, йәбешкәк тумалсайҙарҙан күҙ алмай, ҡасан уларҙың тап уртаһында ғына көрән ҡыҙыл сәскә ишараты моронлар икән, тип ашҡынып көт тә йөрө!…"

Дыуан районы ҡыҙы Зилә Терҡулова 1986 йылда БДУ-ның филология факультетын тамамлай, шунан алып, хаҡлы ялға сыҡҡансы, уҡытыусы булып эшләй. Тормошонан да, эшенән дә ҡәнәғәт ул. Шулай ҙа "Әсәләр көтәләр улдарын" тигән юлдар Зилә Терҡуловаға ла төбәп әйтелгәндәй. Әсәнең бар уйҙары бөгөн улына барып бәйләнә, сөнки Русланы дүрт йыл инде - Махсус хәрби оперцияла. Осрашыуҙар һирәк, ә телефон аша аҙ ғына хәбәрләшеп алыу ҙа йәшәүгә дәрт, ышаныс бирә. Бар ғүмерен мәктәпкә арнаған хеҙмәт ветераны үҙенең уҡыусылары менән дә араны өҙмәй. Бөгөн дә ул киләсәк, йәш быуын тип янып йәшәй. Тормош һынауҙарын үткән Зилә Марс ҡыҙына бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.

Ихлас, алсаҡ кешеләр менән һөйләшкәндә донъя яҡтырып киткәндәй тойола. Мин-минлеген (эгоһын) байраҡ кеүек алдан елберҙәтеп йөрөгәндәргә был сифат хас түгел, ундайҙар, ғәҙәттә, яһалмалыҡ битлеге кейеп, асылдарын йәшереп маташалар. Бер өлкәлә хеҙмәт иткәс, Сөмбөлдө лә, тормош иптәше Ғәйсәрҙе лә яҡшы беләм. Уларҙан мәҙәнилек, интеллигентлыҡ һәм дә ана шул ихласлыҡ бөркөлөп тора. Был һөйләшеүҙә Сөмбөлдөң әле үҙем белмәгән бөтөнләй яңы сифаттарын астым. Ул да булһа, тик тәрбиәле ҡатын-ҡыҙҙарға хас оло әсәлек сифаттары. Сөмбөл һәм Ғәйсәр МОРАТОВтарҙың йәш ғаиләһенә ҡарата хөрмәтем артты. Әңгәмәбеҙҙе Сөмбөл Моратова менән ҡорҙоҡ.

"Бала күңеле - аҡ ҡағыҙ, уға ни яҙһаң, шул була..." тигән һүҙҙәрҙе кем әйткәндер, мин был һүҙҙәрҙең хаҡлығын, барыбер, шик аҫтына алып ҡарайым. Социализм юлына аяҡ баҫҡан ил менән Шариковтар идара итергә маташҡан совет дәүеренең тәүге осоронда әйтелгәндер был һүҙбәйләнеш. Мең төрлө холоҡ-фиғелле, мең төрлө лөғәтле халыҡтарҙан бер төрлөнө әүәләргә тырышыусылар уйлап сығарғандыр, күрәһең, был девизды. Улар бының менән һәр кешенең аңына бер үк программаны яҙып, манҡорт эшләүҙе маҡсат итеп ҡуйғандыр. Нимә генә тимә, бер яҡтан ҡарағанда, әҙәм балаһы үҙ тәҡдире менән донъяға тыуа, икенсенән, уның булмышы яралған сағында уҡ ҡанына яҙыла. Ата-әсәнең, тәрбиәселәрҙең бурысы уның ана шул ҡанына яҙылғанды уҡый белеүгә һәм шул йүнәлештә тәрбиә эше алып барыуға ҡайтып ҡалалыр ул. Беҙҙең халыҡта иһә, "Хәбәр һораһаң, баланан һора", тип әйтәләр. Ни өсөн баланан һорарға һуң? Ә ни өсөн тормош тәжрибәһе туплаған күпте күргән, күпте белгән оло кешенән түгел? Шул һорауға яуап эҙләп ҡарайыҡ.

Бөгөнгө әңгәмәбеҙ - Ҡытайҙа биш йыл буйы Тибет медицинаһы буйынса ғилем эстәгән халыҡ табибы Иҙел Самат улы НОҒОМАНОВ менән.

Гәзит эшендә

Салауат педучилищеһын тамамлау менән Дәүләкән районының "Знамя" ("Байраҡ") гәзитендә эшләй башланым. Сығарылыш имтихандарынан алда уҡ баш мөхәррир Х.М. Әхмәтйәновтан саҡырыу алғайным. Был минең тормошомда боролош момент булды. Уҡытыусылыҡ эшен ваҡытлыса онотоп торорға тура килде. Тәүҙә тәржемәсе вазифаһын башҡарҙым, текстарҙы әйтеп тороп тура машинкаға баҫтыртырға өйрәндем, һуңынан мәҡәләләр, башҡа ҙур булмаған материалдар, ҡайһы саҡта үҙем яҙған шиғырҙарҙы ла баҫтыра башланым. Тора-бара гәзит эше мине тулыһынса биләп алды.

"Барыһының да яңы телефоны бар, ә минеке юҡ". Һәр ата-әсәнең дә был һүҙҙәрҙе ишеткәне барҙыр. Кемдер балаһын йыуатып, яңы айфон һатып алырға вәғәҙә итә. Кемдер ниндәй яуап бирергә белмәй, аптырап ҡала. Таныш хәлме?

Мәғлүм булыуынса, үткән аҙнаның һуңғы өс көнөндә IХ саҡырылыш Дәүләт Думаһына һайлауҙар булып үтте. Шул уҡ ваҡытта Рәсәй субъекттары: Мордовия, Тыва, Чечня, Белгород, Пенза, Тверь һәм Ульяновск өлкәләре башлыҡтары вазифаһына кандидиттар өсөн дә тауыш бирелде. Рәсәйҙән ситтә 152 илдә асылған 333 һайлау участкаһы эшләне.

Ҡала халҡына йәшәү иркенлеге ҡыҫыла барыуы бөгөн бер кемгә лә сер түгел. Элекке торлаҡ кварталдары араһына ҡыҫтап берәй "высотка" ултыртып ҡуйыуы әрһеҙ төҙөлөш хужаларына бер ни тормай: уның төрлө юлдары бар, ә күбеһенсә был мәсьәләне ошоға тиклем рөхсәт биреүсе органдар менән үҙ-ара килешеү барышында ришүәтселек хәл итеп килде.

Бәләбәйҙән Григорий, мәктәпте тамамлағандан һуң, гидравлик машиналарҙы, гидроприводтарҙы һәм гидропневмоавтоматиканы файҙаланыу буйынса белгес һөнәрҙәрен үҙләштерә. Мобилизацияға тиклем механизатор булып эшләй.

Бөгөн ҡулына гәзит тотҡан йә парк эскәмйәләрендә матбуғат баҫмаһы уҡып ултырған кешене осратыуы ҡыйын. Бер заман шулай итеп гәзиттәребеҙ "үлеп" бөтөрмө икән ни? Юҡ, әлбиттә, кем әйтмешләй, "не дождетесь"! Матбуғат баҫмаларын тарих "соҡорона" күмергә әлегә ашыҡмағыҙ.

Башҡортостанда Милли кейем көнө билдәләнде. Республика Башлығы Указы менән булдырылған байрам йылына ике тапҡыр - апрелдең өсөнсө йомаһында һәм сентябрҙең икенсе йомаһында билдәләнә.

Рәсәй Ғәҙәттән тыш хәлдәр министрлығының Башҡортостан буйынса Баш идаралығынан хәбәр итеүҙәренсә, Баймаҡ районының Калинин ауылында шәхси йортта газ шартлаған. Һөҙөмтәлә ике кеше - 75 йәшлек ир һәм 65 йәшлек ҡатын зыян күргән. Тәндәре бешеп, хәҙер улар Сибай үҙәк ҡала дауаханаһының хирургия бүлегендә дауалана.

Әгәр ҙә рауза сәскәле үҫемлектәрҙең бөтәһен дә бер урынға йыйһаң, улар аҡ, һарғылт, ҡыҙғылт, ҡара һәм башҡа бик күп төҫтәрҙән торған күҙҙе ҡамаштырырлыҡ бер шәлкем булыр ине. Рауза сәскәһенең үҙенең генә лә 700 сорты бар, сәскә төҫтәренең сағылышы ла шул тиклем үк. Уларҙың ботаника телендә Rosa cinnатоmіa L тип аталған ябай үҫемлектән - әлморондан (шиповник) таралып китеүе хайран ҡалдыра. Уны халыҡ телендә гөлйемеш, тип тә йөрөтәләр.

Ошо көндәрҙә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Күгәрсен районына эш сәфәре барышында "Мораҙым тарлауығы" тәбиғәт паркындағы вольер хужалығында ла булып, Белоруссиянан Беловеж урманынан килтерелгән зубрҙарҙы ла күреп китте.

Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Таңсулпан Ғарипова һуңғы йылдарҙа бик үҙенсәлекле "Аҡлы-ҡаралы донъя" тигән хәтернамә циклы яҙа башланы. Тормош юлына һәм ижады биографияһына бәйле был парадоксаль яҙмаларҙың бер өлөшө былтыр "Ағиҙел" журналының 9-сы һанында донъя күрҙе лә инде. Уларҙың үҙенсәлеге шунда: автор үҙенең башланғыс ижад йылдарынан алып бөгөнгәсә үҙ тормошоноң сетерекле ваҡиғаларын, туғандарын, айырым шәхестәрҙе иҫкә ала, теге йәки был әҫәрен яҙыуға сәбәпсе булған тормош ваҡиғаһын бәйән итә. Яҙмаларҙың исемдәрен генә атау ҙа күпкә ишара, әйтәйек: "Яныу", "Урланған "а", "Түңәрәк круг", "Сатан өйрәк балаһы", "Дөйөм мунса", "Талҡаҫ", "Мәсхәрә", "Бай балаһы", "Бүре күҙҙәре", "Тәүәккәллек", "Юлаусылар","Таяныу нөктәһе", "Алма һәм намыҫ", "Поезда", "Депутат","Оятһыҙ ағай", "Ҡайындар иле", "Йәшел бесәй ҡыҙыл ҡойроҡло", "Сатыбаляша", "Шайтан балалары" һ.б.
Ошо циклға ҡараған тағы бер хәтирәһендә яҙыусы бер фото-рәсемгә ҡарап ҡына ошо мәҡәләне яҙған. Шуныһы ғәжәп: фотолағы Фәүзиә инәйгә ҡараһаң, уның йөҙөндә һәр ҡайһыбыҙ үҙенең әсәһен, өләсәһен, ҡартәсәһен, инәһен, апаһын - туғанын таныйҙыр. Мин иң тәүҙә уны ауылдашым Рәйес Түләктең әсәһе Яңылбикә инәйгә оҡшаттым, ә инде мәҡәләне уҡый башлағас, әсәйемдең, өләсәйемдең, ҡартәсәйемдең, атайымдың бер туған апаһы Нурия инәйемдең һәм бик күп инәйҙәремдең сифаттарын таныным. Фәүзиә инәй яҙыусының күп кенә әҫәрҙәренең прототибы ла. Быға инанырға теләһәгеҙ, иң тәүҙә фотоны ентекләп ҡарағыҙ, артабан ошо мәҡәләне уҡып сығығыҙ...

"Башҡортостан" телерадиокомпанияһының радиотапшырыуҙар студияһы хәбәрсеһе, билдәле тележурналист Ғәлимйән ИБӘТУЛЛИНдың Башҡортостан тарихына, мәҙәниәтенә һәм тәбиғәтенә арналған тапшырыуҙар циклы журналистарҙың Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге мәртәбәле Хөкүмәт премияһына тәҡдим ителде. Был юлы уның "Киске Өфө" гәзите һорауҙарына биргән яуаптарын уҡыусыларыбыҙға тәҡдим итәбеҙ.

Башҡортостандың атҡаҙанған артисы, БР Мәҙәниәт министрлығының Халыҡ ижады үҙәге генераль директоры, БР Ҡурайсылар союзы рәйесе Салауат КИРӘЕВ - халыҡ йолаларын тергеҙеү, айырыуса ҡурайҙы популярлаштырыу буйынса оҙайлы йылдар эҙмә-эҙлекле эш алып барған шәхестәребеҙҙең береһе. Заман һәр кем алдына үҙ һынауын ҡуя, бәғзеләр ауырлыҡтар алдында баҙап та ҡала, ләкин Салауат Илгиз улы заман саҡырыуын ҡабул итеп, килеп тыуған мәсьәләләрҙе хәл итеү юлдарын таба белгән уҙамандарҙың береһе. Уның төп сифаттарының иң мөһиме - халҡы, республикаһы алдында яуаплылыҡ тойоп йәшәү. Хәйер, бөгөнгө әңгәмәбеҙ аша заман башҡортоноң уй-фекер-ниәттәрен үҙегеҙ тойомларһығыҙ, моғайын.