Өфөлә һәм республикала киҫкен респиратор вирус инфекциялары буйынса хәл бөгөнгә тотороҡло. Был хаҡта Роспотребнадзорҙың Башҡортостан буйынса идаралығы етәксеһе урынбаҫары Галина Пермина мэриялағы оператив кәңәшмәлә хәбәр итте.

Боронғо культура булараҡ, виноград (йөҙөм) тик бойҙайҙан ғына ҡалыша. Ул ҡырағай хәлдә бейек ағастарға үрмәләп үҫә. Виноград плантацияларында уның һәр ваҡыт осон ҡырҡып торалар, һәм ул ҡыуаҡ формаһында үҫә йәки үрмәләп үҫеү өсөн сымдарҙан махсус кәртә ҡоралар.

Өфө фән һәм технологиялар университетының тәбиғәт һәм кеше институтының өлкән уҡытыусыһы Александр Шевченко бәшмәк менән ағыуланмаҫ өсөн ниндәй шарттарҙы үтәргә кәрәклеге хаҡында һөйләне.

Билдәле булыуынса, Президент Владимир Путиндың указына ярашлы, 2026 йыл Рәсәй халыҡтары берҙәмлеге йылы билдәһе аҫтында үтә. Илебеҙҙең иң алыҫ төбәгендә көн иткән чукчалар хаҡында бөгөнгө һүҙебеҙ.

Борон Яйыҡ буйында Ҡарас тигән мәргән уҡсы йәшәгән. Бер ваҡыт Ҡарас һунарға киткән саҡта ҡаҙаҡ сапҡынсылары туғайҙағы йылҡы өйөрөн ҡыуып алып киткәндәр. Ҡарас, быны ишеткәс, буҙ ҡашҡаһын менә һалып, ҡаҙаҡтар артынан япа-яңғыҙ сабып сығып киткән. Ҡыуып еткәс, ҡаҙаҡ башлығы алдына сығып баҫҡан да былай тигән:

Корея менән Башҡортостандың ниндәй уртаҡ яҡтары бар тип уйлайһығыҙ? Ә бына корея телен үҙ теләге менән өйрәнгән башҡорт егете Арыҫлан Сәлмән улы ЯРМУЛЛИН ул оҡшашлыҡтарҙы яҡшы белә, быйыл ул Кореяның Берләштереү министрлығы янында эшләгән Мәғрифәтселек советының 25-се саҡырылышы ағзаһы итеп һайланған. Ошо ваҡиға айҡанлы беҙ ҙә уға үҙ һорауҙарыбыҙҙы бирҙек.

Бөгөнгө әңгәмәселәребеҙ - Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө федераль тикшеренеүҙәр үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты ғалимдары, филология фәндәре докторы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Гөлнур Рауил ҡыҙы ХӨСӘЙЕНОВА һәм философия фәндәре кандидаты, этнолог Зәкирйән Ғәлимйән улы ӘМИНЕВ.

Номенклатурала үткән йәшлек

Мәскәүҙән ҡайтҡас, мин бер йылдан ашыуыраҡ "Агитатор блокноты" баҫмаһын сығарыу эше менән мәшғүл булдым. Был ябай инструктор эшенә ҡарағанда абруйлыраҡ, үҙаллы һәм ижади эшкә тиң ине.

Бөгөн беҙ, яһалма интеллект белгесе Рөстәм Нурыев һәм гәзиттең виртуал хәбәрсеһе - КӨФӨ (бөгөн ЯИ-эксперт ролендә), теманы үҙ-ара уртаға һалып һөйләшергә булдыҡ. Был юлы беҙ ҡоро теоретик кәңәштәрҙән ҡасып, уның менән туған башҡорт телебеҙҙә нисек дөрөҫ аралашырға, унан үҙебеҙгә кәрәкле эште нисек эшләтергә икәнлеген аныҡ миҫалдарҙа күрһәтергә ҡарар иттек.

Рәсәй Президенты Владимир Путин 23 сентябрҙә Хөкүмәт кәңәшмәһендә илдә булып үткән һайлауҙар һөҙөмтәһен юғары баһалап, был бөтөн халыҡ кампанияһында рәсәйҙәрҙең әүҙемлеге Махсус хәрби операцияла еңеүгә ышаныс менән бәйле, тине. Был иһә илдең артабанғы курсын билдәләүҙә ҙур әһәмиәткә эйә. Һайлау һөҙөмтәләрен иҫәпкә алып, дәүләт башлығы илде нығытыуға йүнәлтелгән сәйәсәттең халыҡ тарафынан хупланыуын билдәләне һәм Рәсәй граждандарына рәхмәтен белдерҙе. "Үҙ алдыбыҙға Махсус хәрби операция сиктәрендә ҡуйған бөтөн маҡсаттарҙың да бойомға ашырылыуына шикләнмәйем", - тине ул МХО-ла ҡатнашыусыларға мөрәжәғәт итеп һәм халыҡтың яугирҙарыбыҙ ҡаһарманлығына, тоғролоғона, РФ Ҡораллы Көстәренең еңеүенә ышаныуҙары хаҡында әйтте.

Башҡортостан күге лә хәҙер тыныс түгел. Йыш ҡына "БПЛА хәүефе иғлан ителде" тигән СМС-хәбәр килә телефоныбыҙға. Үткән аҙнала баш ҡалабыҙҙың сәнәғәт зонаһы ике тапҡыр һауа һөжүме кисерҙе. Хәлдең ошолай киҫкенләшә барыуына бәйле быйыл йәй Хәрби армия резервының республика отряды (Боевой армейский резерв страны - БАРС) ойошторолдо.

Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Күмертау уҡыусыһы Әнүәр Вәхитов менән осрашты.

Күптәр, билдәле бер йәштән һуң водитель таныҡлығы үҙ көсөн юғалта, автоматик рәүештә ғәмәлдән сығарыла, тип уйлай. Әммә был - яңылыш фекер. Рәсәй ҡануниәттәрендә бындай ҡағиҙә юҡ. Ә бына медицина контроле 65 йәштән һуң, ысынлап та, ҡатылана, ти белгестәр.

"…Әллә бал яратҡанға инде, дегәнәк (Лопух большой - Arctium lappa L.) сәскә атҡанды айырыуса түҙемһеҙлек менән көтә инем мин. Әллә ни иҫ киткес матурлығы ла, тәмле еҫе лә юҡ уларҙың. "Дегәнәк сәскә атһа, бал бешә", тип атайымдың әйткәне күңелгә һеңеп ҡалған да, әйҙә мин, йәбешкәк тумалсайҙарҙан күҙ алмай, ҡасан уларҙың тап уртаһында ғына көрән ҡыҙыл сәскә ишараты моронлар икән, тип ашҡынып көт тә йөрө!…"

Дыуан районы ҡыҙы Зилә Терҡулова 1986 йылда БДУ-ның филология факультетын тамамлай, шунан алып, хаҡлы ялға сыҡҡансы, уҡытыусы булып эшләй. Тормошонан да, эшенән дә ҡәнәғәт ул. Шулай ҙа "Әсәләр көтәләр улдарын" тигән юлдар Зилә Терҡуловаға ла төбәп әйтелгәндәй. Әсәнең бар уйҙары бөгөн улына барып бәйләнә, сөнки Русланы дүрт йыл инде - Махсус хәрби оперцияла. Осрашыуҙар һирәк, ә телефон аша аҙ ғына хәбәрләшеп алыу ҙа йәшәүгә дәрт, ышаныс бирә. Бар ғүмерен мәктәпкә арнаған хеҙмәт ветераны үҙенең уҡыусылары менән дә араны өҙмәй. Бөгөн дә ул киләсәк, йәш быуын тип янып йәшәй. Тормош һынауҙарын үткән Зилә Марс ҡыҙына бер нисә һорау менән мөрәжәғәт иттек.

Ихлас, алсаҡ кешеләр менән һөйләшкәндә донъя яҡтырып киткәндәй тойола. Мин-минлеген (эгоһын) байраҡ кеүек алдан елберҙәтеп йөрөгәндәргә был сифат хас түгел, ундайҙар, ғәҙәттә, яһалмалыҡ битлеге кейеп, асылдарын йәшереп маташалар. Бер өлкәлә хеҙмәт иткәс, Сөмбөлдө лә, тормош иптәше Ғәйсәрҙе лә яҡшы беләм. Уларҙан мәҙәнилек, интеллигентлыҡ һәм дә ана шул ихласлыҡ бөркөлөп тора. Был һөйләшеүҙә Сөмбөлдөң әле үҙем белмәгән бөтөнләй яңы сифаттарын астым. Ул да булһа, тик тәрбиәле ҡатын-ҡыҙҙарға хас оло әсәлек сифаттары. Сөмбөл һәм Ғәйсәр МОРАТОВтарҙың йәш ғаиләһенә ҡарата хөрмәтем артты. Әңгәмәбеҙҙе Сөмбөл Моратова менән ҡорҙоҡ.

"Бала күңеле - аҡ ҡағыҙ, уға ни яҙһаң, шул була..." тигән һүҙҙәрҙе кем әйткәндер, мин был һүҙҙәрҙең хаҡлығын, барыбер, шик аҫтына алып ҡарайым. Социализм юлына аяҡ баҫҡан ил менән Шариковтар идара итергә маташҡан совет дәүеренең тәүге осоронда әйтелгәндер был һүҙбәйләнеш. Мең төрлө холоҡ-фиғелле, мең төрлө лөғәтле халыҡтарҙан бер төрлөнө әүәләргә тырышыусылар уйлап сығарғандыр, күрәһең, был девизды. Улар бының менән һәр кешенең аңына бер үк программаны яҙып, манҡорт эшләүҙе маҡсат итеп ҡуйғандыр. Нимә генә тимә, бер яҡтан ҡарағанда, әҙәм балаһы үҙ тәҡдире менән донъяға тыуа, икенсенән, уның булмышы яралған сағында уҡ ҡанына яҙыла. Ата-әсәнең, тәрбиәселәрҙең бурысы уның ана шул ҡанына яҙылғанды уҡый белеүгә һәм шул йүнәлештә тәрбиә эше алып барыуға ҡайтып ҡалалыр ул. Беҙҙең халыҡта иһә, "Хәбәр һораһаң, баланан һора", тип әйтәләр. Ни өсөн баланан һорарға һуң? Ә ни өсөн тормош тәжрибәһе туплаған күпте күргән, күпте белгән оло кешенән түгел? Шул һорауға яуап эҙләп ҡарайыҡ.

Бөгөнгө әңгәмәбеҙ - Ҡытайҙа биш йыл буйы Тибет медицинаһы буйынса ғилем эстәгән халыҡ табибы Иҙел Самат улы НОҒОМАНОВ менән.

Гәзит эшендә

Салауат педучилищеһын тамамлау менән Дәүләкән районының "Знамя" ("Байраҡ") гәзитендә эшләй башланым. Сығарылыш имтихандарынан алда уҡ баш мөхәррир Х.М. Әхмәтйәновтан саҡырыу алғайным. Был минең тормошомда боролош момент булды. Уҡытыусылыҡ эшен ваҡытлыса онотоп торорға тура килде. Тәүҙә тәржемәсе вазифаһын башҡарҙым, текстарҙы әйтеп тороп тура машинкаға баҫтыртырға өйрәндем, һуңынан мәҡәләләр, башҡа ҙур булмаған материалдар, ҡайһы саҡта үҙем яҙған шиғырҙарҙы ла баҫтыра башланым. Тора-бара гәзит эше мине тулыһынса биләп алды.

"Барыһының да яңы телефоны бар, ә минеке юҡ". Һәр ата-әсәнең дә был һүҙҙәрҙе ишеткәне барҙыр. Кемдер балаһын йыуатып, яңы айфон һатып алырға вәғәҙә итә. Кемдер ниндәй яуап бирергә белмәй, аптырап ҡала. Таныш хәлме?