Ошо көндәрҙә Өфөлә "Башҡортостандың баш ҡалаһы йыл уҡытыусыһы - 2019" һәм "Башҡортостандың баш ҡалаһы башҡорт теле һәм әҙәбиәте йыл уҡытыусыһы - 2019" конкурстарын йомғаҡлау тантанаһы уҙҙы. Һөнәри оҫталыҡ конкурстарында быйыл барлығы 66 педагог ҡатнашҡайны. Уларҙы Өфө ҡала округы хакимиәте башлығы урынбаҫары Алина Сөләймәнова, республиканың төрлө вуз етәкселәре, ғалимдар һәм мәғариф хеҙмәткәрҙәре тәбрикләне.

Фәрит ВӘХИТОВ, журналист, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Ш. Хоҙайбирҙин исемендәге Хөкүмәт премияһы лауреаты: Кемгә нисектер, әммә минең өсөн был бик күңелде әрнетеп торған мәсьәлә. Шуны белгән кеүек шылтыраттығыҙ әле, бик урынлы һорау. Һүҙҙе алыҫтаныраҡ башлап ебәрәйем, булмаһа. 2002 йылдан алып байтаҡ йылдар мин Республика хәрби дан музейында ғилми хеҙмәткәр булып эшләнем. Шул саҡтарҙа беҙ Башҡортостан тарихына, уның ҡаһарман шәхестәре яҙмышына, батырлыҡтарына, һәр төрлө юбилейҙарға ҡарата конференциялар, осрашыуҙар үткәрә инек.

Сибай ҡалаһының "Ынйыҡай" халыҡ бейеүҙәре ансамбле өсөн яңы йыл тәүге көндәренән үк уңышлы башланды. Улар йыл башында Мәскәү ҡалаһында үткәрелгән "Планета йәйғоро" мәҙәни-мәғариф проекты сиктәрендәге II Халыҡ-ара хореографик турнирҙа ҡатнашып, бихисап еңеүҙәр яулап ҡайтты.

Заман эстрадаһында үҙенең аныҡ ҡына йүнәлеше булғандар һирәк заманда йәшәйбеҙ. Әммә бөгөнгө ҡунағыбыҙ үҙ юлы, үҙ йүнәлеше генә түгел, ошо һуҡмаҡта йырсы булараҡ үҙ-үҙенә ҡуйған аныҡ талаптарына тоғролоғо менән айырылып тора. Уҡыусылар иғтибарына Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһының "Карауан" эстрада төркөмө артисы, Халыҡ-ара, Бөтөн Рәсәй һәм республика конкурстары лауреаты Рөстәм ШАҺЫБАЛОВ менән әңгәмә тәҡдим итәбеҙ.

Республика баҫмалары үҙҙәренең 100 йыллыҡ тарихы менән ғорурланһа, Башҡортостандың баш ҡалаһының да баҫма матбуғаты менән маһайырлығы бар - бынан ярты быуат элек Өфөлә беренсе киске гәзит сыға башлай. Ошо осорҙа яңынан-яңы баҫмалар, башҡа киң мәғлүмәт саралары барлыҡҡа килеүгә ҡарамаҫтан, "Вечерняя Уфа" бөгөн дә баш ҡала халҡы менән ҡала хакимиәтен, ҡала Советын бәйләүсе төп баҫма, төп трибуна булып ҡала. Алтын осорона аяҡ баҫҡан гәзиттең баш мөхәррире Вячеслав ГОЛОВ менән мәлдән файҙаланып, тарих төпкөлөнән бөгөнгәсә хәтер ебен һүтеп кенә ҡалманыҡ, дөйөм журналистика тармағына, уның проблемаларына ла байҡау яһаныҡ.

Баш ҡалабыҙҙа Нияз Мәжитов иҫтәлегенә бағышлап үткәрелгән Халыҡ-ара фәнни симпозиумға "Боронғо Өфө" республика тарихи ҡурсаулығы музейы саҡырыуы буйынса Санкт-Петербург ҡалаһынан тарихсы-картограф Александр Григорьевич Юрченко ла килгәйне. Александр Григорьевич тикшеренеүсе, сәйәхәтсе, урта быуаттар яҙыуҙарын уҡый белеүсе генә түгел, боронғо карталар белгесе лә. Беҙҙең сараға ул 1375 йылда төҙөлгән Каталон картаһын алып килгәйне. Картала "Башҡорт" тип билдәләнгән ҡала ла бар. Тарихсы ауыҙынан ишеткән мәғлүмәттәрҙе гәзит уҡыусыларыбыҙға ла тәҡдим итәбеҙ.

Балаларға өҫтәмә белем биреү мәсьәләһе бөгөн мәғарифтың иң актуаль темаларының береһе. Уны баланың һөнәрен арттырыу, өлгәшен яҡшыртыу һәм киләсәктә лә файҙалы булыуын күҙаллап һайларға тырыша ата-әсәләр. Яңы йылдан алда Малайзияла үткән менталь арифметика буйынса халыҡ-ара олимпиадала Өфөнөң Ф. Мостафина исемендәге 20-се Башҡорт ҡала гимназияһы уҡыусылары Мәрйәм Моталова - икенсе, Азра Хөснөтдинова, Әминә һәм Ильяс Игебаевтар өсөнсө урындарға лайыҡ булды. Уларҙың уңыштары, республикала менталь арифметика буйынса өҫтәмә белем биреүҙе ойоштороу мәсьәләләре тураһында уҡытыусылары Өлфәт МАЛИКОВ менән әңгәмәләштек.

Яңы йыл байрамдарынан һуң әҙерәк баш-күҙ алғас, Башҡортостанға Ҡырым Республикаһы башлығы Сергей Аксенов килһә, Өфө Симферополь ҡалаһы хакимиәте башлығы Наталья Маленко етәкселегендәге делегацияны ҡабул итте. Улар баш ҡала объекттары, муниципаль предприятиеларҙың эше менән танышты. Визит һөҙөмтәләре буйынса һуңынан Өфө ҡалаһы менән Симферополь ҡалаһы араһында хеҙмәттәшлек тураһында килешеүгә ҡул ҡуйылды. Артабан инде беҙҙәге ҡала хужалығындағы эшмәкәрлек менән ныҡлап танышыу өсөн ҡырымдарҙың эшсе төркөмө килеүе көтөлә. Баш ҡала хакимиәтендә үткән оператив кәңәшмә ошо мәсьәләнән башланды ла инде. Кәңәшмәне алып барыусы ҡала хакимиәте башлығының беренсе урынбаҫары Салауат Хөсәйенов ике арала мәғлүмәт менән алмашыуҙы ойошторорға ла ҡушты.

Беҙҙең Ҡариҙел районы Болмоҙо ауылының бер яғында - башҡорттар, икенсе осонда урыҫтар йәшәне. Ике халыҡ вәкилдәре үҙ-ара шул тиклем дуҫ көн итте. Күршеләребеҙ башҡортса бик һәйбәт һөйләште, ҡай ваҡыт кемдең ниндәй милләт вәкиле икәнен дә белеп булмай, йөҙөнән йәки исемдәренән генә быны айырып була ине.

Бөгөнгө көндә ололар ғына түгел, йәштәр ҙә этник, миллилек сағылыш тапҡан кейем-һалымға өҫтөнлөк бирә. Башҡорт милли кейеме лә мода үҙәгендә, боронғоға оҡшатып та, стилләштереп тә тегелгән күлдәк, биҙәүестәр киң ҡулланыуҙа хәҙер. Балаҡатай районы Билән ауылында йәшәүсе Сәйҙә Әхтәмова менән шул төбәк башҡорттарына хас милли кейемдәр һәм уларҙы эшләү серҙәре тураһында һөйләштек. Сәйҙә Мөхәмәтғәли ҡыҙы йыш ҡына төрлө күргәҙмәләрҙә ҡатнаша, ауылдарында эшләгән "Тамбур" биҙәү-ғәмәли сәнғәте халыҡ студияһы һәм "Серҙәш" халыҡ фольклор ансамбленең әүҙем ағзаһы.

Аҡмулланың исеме һәм шиғырҙары әүәлдән халыҡ телендә тирбәлгән булһа ла, тыуыуына 150 йыл тулыу уңайынан, 1981 йылда уның шиғри йыйынтығы донъя күргәс, бөтә Башҡортостан тетрәнде. Бындай бүләк, асыш, табыш - күк ҡабағы асылыу менән бер ине.

Ҡурташ, Ямантау, Ирәмәл, Рәз, Ҡағыташ... Яңғырауыҡлы исеме тауҙарҙан ҡайтауаз булып ҡаҡлыҡҡан, үткән юлында йәйғорҙоң бар төҫтәрен сағылдырған "Ҡуңыр буға" Ҡырҡты һырттарын артылып, Уралтау менән Көньяҡ Ҡыраҡа киҫешкән армытҡа яҡынланы. Донъя иңләп, деүләп килә, тип әйтеүем.

"Ер күтәрмәҫ ауыр был вәхшәтте
Ил күтәрҙе, төшкәс башына.
Килер быуындарға ғибрәт итеп,
Яҙ һин уны тарих ташына", - тип оран һалды заманында Башҡортостандың халыҡ шағиры Рәми Ғарипов үҙенең "Табыныу" поэмаһында репрессия темаһына мөрәжәғәт итеп һәм... эҙәрлекләүҙәргә, йәғни шулай уҡ репрессияға дусар ителде. Әммә ул йылдарҙа золомдоң алымдары ғына үҙгәргәйне. Һуңынан был темаға тарих фәндәре кандидаты, КПСС Өлкә Комитетының партия архивы мөдире Ғизетдин ИРҒӘЛИН мөрәжәғәт итте һәм ҡарайтылған исемдәрҙе ағартыуҙа ҙур эш башҡарҙы. Бөгөн уның менән тағы бер тапҡыр ил тарихында ошо ҡанһырап торған яраға ҡағылмаҡсыбыҙ.

Баш ҡалабыҙҙа Нияз Мәжитов иҫтәлегенә бағышлап үткәрелгән Халыҡ-ара фәнни симпозиумға "Боронғо Өфө" республика тарихи ҡурсаулығы музейы саҡырыуы буйынса Санкт-Петербург ҡалаһынан тарихсы-картограф Александр Григорьевич Юрченко ла килгәйне. Александр Григорьевич тикшеренеүсе, сәйәхәтсе, урта быуаттар яҙыуҙарын уҡый белеүсе генә түгел, боронғо карталар белгесе лә. Беҙҙең сараға ул 1375 йылда төҙөлгән Каталон картаһын алып килгәйне. Картала "Башҡорт" тип билдәләнгән ҡала ла бар. Тарихсы ауыҙынан ишеткән мәғлүмәттәрҙе гәзит уҡыусыларыбыҙға ла тәҡдим итәбеҙ.

Ошо көндәрҙә баш ҡалала мәктәп уҡыусылары араһында башҡорт теле һәм әҙәбиәте буйынса төбәк-ара олимпиада үтеүе яңы йылдың тәүге һәм иң мөһим сараларының береһе булды. Унда быйыл Ҡурған, Силәбе, Ырымбур өлкәләренән һәм Башҡортостандың төрлө төбәктәренән өс йөҙҙән ашыу 8-11 синыф уҡыусылары ҡатнашты.

Ҡала хакимиәтендәге оператив кәңәшмәне бер һөйләм менән әйтеп аңлатырға ҡушһалар, күптәр, моғайын, ошо мәҡәлде иҫенә төшөрөр ине. Ул, ысынлап та, ысын хужа хәстәрен асыҡ күрһәтә. Республика Башлығы оператив кәңәшмәлә тап ошо мәҡәлдән сығып эш иткәндер, моғайын. Ә инде ҡала хакимиәте башлығы Өлфәт Мостафин уны тейешле хеҙмәттәргә күрһәтмә биреүе менән нығытып ҡуйҙы. "Коммуналь хеҙмәттәргә бөгөндән үк ҡалалағы туҙан мәсьәләһен хәл итеү механизмын уйларға кәрәк. Радий Хәбиров көҙгөһөн ҡаланың бысраҡлығы тураһында бер нисә тапҡыр белдерҙе, ул ваҡытта ямғырҙар яуа ине. Ә ҡоро көндә беҙҙә туҙан күтәрелә. Шуға бөгөн үк был хаҡта уйларға һәм әҙерлек эштәре алып барырға кәрәк. Моғайын, ҡаланы йәшелләндереү ойошмаһына айырым бригада төҙөргә лә тура килер", - тине Өлфәт Мансур улы.

Гәзитебеҙҙең 2-се һанында Фәрзәнә Илбаеваның "Сәскәләр һәм... башҡалар" исемле мәҡәләһен уҡып сыҡҡас, мин дә ана шундағы күтәрелгән мәсьәләгә ҡарата үҙемдең фекерем менән бүлешмәксе булдым. Һүҙ уҡытыусы һәм табип халҡына бүләк биреү-бирмәү тураһында бара. Билдәләнеүенсә, элегерәк уларға 3 мең һумлыҡтан ҡиммәтерәк бүләк алыу тыйылған булһа, Дәүләт Думаһы ҡарауына тәҡдим ителгән яңы закон проектында ошо категорияға тик сәскә гөлләмәһе генә бүләк итеүгә рөхсәт буласаҡ...

Яңы йыл алды көндәрендә бөтөн Башҡортостан халҡы Рәсәйҙең Беренсе каналында барған "Голос. Перезагрузка" конкурсының финалына сыҡҡан һылыуыбыҙ Рушана ВӘЛИЕВА өсөн көйҙө. Барлыҡ социаль селтәрҙәргә талантлы яҡташыбыҙҙы күтәрмәләгән СМС-хәбәр ебәреү тураһында саҡырыуҙар таратылды, хатта Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров та "Бәйләнештә" селтәрендәгеләрҙе Рушана өсөн тауыш бирергә саҡырҙы. Ошо берҙәмлек Рушанаға конкурстың иң шәп өс йырсыһы исемлегенә инергә ярҙам итте. Нәзәҡәтле, шишмәләй сылтырауыҡлы тауышҡа эйә яҡташыбыҙ менән тыуған төйәгенә ҡыҫҡа ғына ҡышҡы ялға ҡайтҡан мәлендә әңгәмә ҡороп өлгөрҙөк.

Өфө ҡалаһының Ф. Мостафина исемендәге 20-се Башҡорт гимназияһы ошо көндәрҙә үҙенә исем биргән күркәм шәхесебеҙ Фатима Мостафинаның тыуыуына 105 йыл тулыуын билдәләне. Шул айҡанлы белем усағының ветеран уҡытыусылары, Фатима Хәмит ҡыҙының туғандары, яҡын таныштары, уҡыусыларҙың ата-әсәләре ҡатнашлығында асыҡ дәрестәр һәм тантаналы тамаша уҙғарылды.

Сәхнәнән башҡа бер генә сәнғәт төрө лә кеше күңеленә көслө тәьҫир яһай алмай, тигәнме әле Чеховтың "Күңелһеҙ тарих" повесы геройы? Ысынлап та, театр сәхнәһендә барған һәр спектакль тамашасыны уйға һала, тап уның сәхнәһендә сәнғәттең бөтөн төрҙәре сағылыш таба. Ошо ижади мөхитте булдырыуҙа актерҙың өлөшө ниндәй күләмдә? Бөгөнгө үҙгәрештәр заманында театр үҙенең тамашасыһы менән идара итеү өҫтөнлөгөн һаҡлап ҡалғанмы? М. Кәрим исемендәге Милли йәштәр театры актеры Вадим ҠЫЛЫСОВ менән ошолар тураһында әңгәмәләшәбеҙ.